Vitreus Nedir? Vitreus Bozukluğu Tedavisi Nasıl Yapılmaktadır?

Vitreus, göz küresinin arka bölümünü dolduran ve jel kıvamında bulunan saydam bir yapıdır. Retina ile lens arasında yer alarak gözün anatomik bütünlüğünü korur ve ışığın retinaya düzgün şekilde ulaşmasına yardımcı olur. Yaşlanma, travma veya bazı hastalıklar vitreus yapısında bozulmalara yol açabilir.

Vitreus bozukluğu belirtileri genellikle uçuşan cisimler, ışık çakmaları ve görme alanında bulanıklık şeklinde ortaya çıkar. Vitreus jelinin yapısının sıvılaşması veya retinadan ayrılması bu şikâyetlere neden olabilir. Bu durumlar özellikle ileri yaşlarda daha sık görülür ve düzenli göz muayenesi ile değerlendirilmesi gerekir.

Vitreus dejenerasyonu ve posterior vitreus dekolmanı gibi durumlar, göz içindeki jel yapının zamanla büzüşmesi ve retinadan ayrılması ile gelişir. Çoğu vakada ciddi görme kaybı oluşturmaz; ancak retina yırtığı veya retina dekolmanı riski açısından dikkatli takip gerektirir ve oftalmolojik inceleme önem taşır.

Vitreus bozukluğu tedavisi altta yatan nedene ve hastalığın şiddetine göre planlanır. Hafif vakalarda düzenli göz kontrolü yeterli olurken, ileri durumlarda vitrektomi adı verilen cerrahi yöntem uygulanabilir. Bu işlemde bozulmuş vitreus jelinin bir kısmı veya tamamı çıkarılarak görme fonksiyonunun korunması hedeflenir.

Vitreus Gözümüzün Neresinde Bulunur ve Ne İşe Yarar?

Gözün mucizevi anatomik bütünlüğünü anlamak, bu jelsi yapının üstlendiği hayati rolü kavramak açısından oldukça önemlidir. Yetişkin bir insanda yaklaşık olarak dört mililitre hacme sahip olan bu yapı gözün toplam hacminin neredeyse yüzde seksenlik kısmını oluşturan devasa bir kütledir. Dışarıdan bakıldığında görünmeyen bu bölüm, aslında sadece gözün o bilindik küresel şeklini koruyan statik, eylemsiz bir dolgu maddesi değildir. Aksine, ışığın dış ortamdan göz bebeği aracılığıyla içeri girip, arkadaki sinir ağına kesintisiz ve kristal netliğinde iletilmesini sağlayan çok dinamik bir optik ortamdır.

Bu yapının kimyasal kompozisyonuna bakıldığında, neredeyse tamamının sudan oluştuğu görülür. Geriye kalan çok küçük fakat son derece kritik bölüm ise özel bir asit türü ve mikroskobik kollajen liflerinden meydana gelir. Bu mikroskobik lifler ve asit molekülleri, suyu kendi içlerinde hapsederek dokuya o bilindik şeffaf, esnek ve saydam jel kıvamını verir. Tıpkı suyu içine çeken ve esnekliğini koruyan bir sünger gibi düşünülebilir. Bu jel tabakası, gözün içindeki metabolik süreçleri düzenler, arkadaki sinir ağları için bir tür besin deposu görevi görür ve göz içine dışarıdan sızabilecek zararlı maddelerin temizlenmesinde aktif bir bariyer rolü üstlenir.

Göz İçi Jeli Olarak Bilinen Vitreusun Yapısı Neden Bozulur?

İnsan vücudundaki pek çok doku ve organ gibi göz içi jeli de zamanın ve yaşlanma sürecinin etkilerinden kaçamaz. Genç yaşlarda son derece pürüzsüz, sıkı ve şeffaf olan bu jel, yıllar geçtikçe sıvılaşma ve büzüşme adı verilen iki temel doğal değişim sürecine girer. Bu süreç tamamen doğaldır ancak bazen istenmeyen sonuçlar doğurabilir.

Hücresel düzeyde incelendiğinde, yaşın ilerlemesiyle birlikte bu jeli bir arada tutan mikroskobik bağlarda yavaş yavaş zayıflamalar meydana geldiği anlaşılır. Jelin içindeki asit moleküllerinin suyu tutma kapasitesi azalır. Su tutma kapasitesi azaldıkça, daha önce birbirine paralel ve düzenli duran lifler serbest kalarak birbirine tutunmaya, düğümlenmeye ve topaklanmaya başlar. Sıkı yapı yavaş yavaş eriyerek sıvı dolu boşluklar, bir nevi su cepleri oluşturur. Jelin genel hacmi küçülür, büzüşür ve gözün iç yüzeyini duvar kağıdı gibi kaplayan sinir tabakasından yavaşça ayrılmaya meyleder. İşte bugün pek çok insanın yaşadığı göz arkası problemlerinin temel tetikleyicisi, bu doğal büzüşme ve sıvılaşma hareketidir.

Vitreus Bozulduğunda Ortaya Çıkan Belirtiler Nelerdir?

Jelin yapısında meydana gelen yaşa bağlı sıvılaşma ve liflerin topaklanması, insanlar tarafından genellikle gözlerinin önünde uçuşan bazı şekiller olarak algılanır.

En sık tarif edilen görsel belirtiler şunlardır:

• Sinekler
• Siyah noktalar
• Örümcek ağları
• Şeffaf iplikçikler
• Gölgeler
• Işık çakmaları

Bu belirtiler aslında gözün dışından gelen veya havada uçuşan gerçek nesneler değildir. Jel içindeki topaklanmış lif kümeleri, göze dışarıdan giren ışığın arka duvara ulaşmasını kısmen engelleyerek sinir tabakası üzerine minik gölgeler düşürür. Kişi özellikle masmavi bir gökyüzüne, bembeyaz boş bir duvara veya çok parlak bir bilgisayar ekranına baktığında bu gölgeleri çok daha net, adeta kendi gözünün içindeymiş gibi fark eder.

Göz sağa veya sola hareket ettirildiğinde bu cisimler de jelin içindeki sıvı akıntısıyla birlikte savrulur. Kişi bakışını bir noktaya sabitlediğinde ise yavaşça, süzülerek aşağı doğru inerler. Çoğu durumda bu uçuşan gölgeler tamamen masumdur ve doğal yaşlanma sürecinin beklenen bir parçasıdır. Ancak bu cisimlerin sayısında çok ani bir patlama yaşanırsa veya beraberinde karanlıkta bile fark edilen şimşek çakmaları ortaya çıkarsa, bu durum arka tarafta bir yırtılma tehlikesinin habercisi olabilir.

Arka Vitreus Dekolmanı Nedir ve Gözümüzü Nasıl Etkiler?

Göz içi jeli yıllar içinde büzüşüp hacim kaybettikçe, gözün arka duvarını sıkıca kaplayan sinir ağından yavaş yavaş ayrılmaya başlar. Bu doğal ayrılma sürecine tıbbi terminolojide arka vitreus dekolmanı adı verilmektedir. Kırklı yaşların ortalarından itibaren başlayan bu süreç altmışlı yaşların sonlarına gelindiğinde insanların çok büyük bir çoğunluğunda gerçekleşmiş olur.

Ayrılma süreci genellikle çok sakin ilerler ve jel tabakası gözün arka duvarından güvenli bir şekilde koparak ayrılır. Ancak ayrılma anında kişi, gözünü kapattığında veya loş ortamlara girdiğinde göz kenarlarında şimşek çakması, flaş patlaması veya araba farı yanıp sönmesi gibi ışık yansımaları tarif edebilir. Bu ışık çakmaları gerçek bir ışık değildir; jelin duvardan ayrılırken sinirleri mekanik olarak sarsması ve çekmesinin beyin tarafından bir ışık sinyali olarak algılanmasıdır. Eğer jel, göz duvarına çok sıkı yapıştığı özel bölgelerden ayrılırken inat eder ve fazla direnç gösterirse, duvarı oluşturan hassas dokuyu yırtabilir. Bu yüzden ışık çakmaları yaşayan her bireyin ihmal etmeden detaylı bir kontrolden geçmesi hayati bir adımdır.

Vitreus Çekintisi (Vitreomaküler Traksiyon) Görmemizi Nasıl Tehdit Eder?

Gözün arka duvarının tam merkezinde, keskin, detaylı ve renkli görmeden sorumlu olan halk arasında sarı nokta olarak bilinen çok özel bir bölge bulunur. Yüzleri tanımak, okumak, araba kullanmak veya ince işler yapmak tamamen bu bölgenin sağlığına bağlıdır. Jel, duvarlardan ayrılma sürecini yaşarken bazen bu hayati sarı nokta bölgesinden kopmayı başaramaz.

Jel, gözün ön tarafına doğru büzüşmeye devam ederken bir yandan da sarı noktayı adeta bir vantuz gibi öne doğru çeker. Bu sürekli çekilme haline vitreomaküler traksiyon adı verilir. Sarı noktanın bu şekilde sürekli bir fiziksel stres ve çekintiye maruz kalması, o bölgedeki anatomik düzeni alt üst eder. Hücreler arasında sıvı birikmeye başlar ve ödem oluşur. İnsanlar bu durumu genellikle düz olan çizgileri eğri büğrü, kırık, dalgalı veya çarpık görme şeklinde tarif ederler. Örneğin bir kapı pervazı veya pencere kenarı yamuk görünmeye başlar. Bu çekinti kuvveti zamanla kendiliğinden serbest kalmazsa, o bölgeyi kurtarmak için tıbbi müdahale kaçınılmaz hale gelir.

Sarı Nokta (Maküla) Deliği Nasıl Oluşur ve Vitreus İle İlişkisi Nedir?

Jelin uyguladığı sürekli çekintinin en istenmeyen ve en dramatik sonuçlarından biri sarı nokta deliği oluşumudur. Jelin sarı noktayı öne doğru çekme kuvveti, hücrelerin birbirine tutunma direncini aştığı anda, o muazzam bölgenin tam merkezinde mikroskobik düzeyde bir yırtılma ve doku kaybı meydana gelir. Bir kumaşın tam ortasından gerilerek yırtılmasına benzetilebilir.

Bu hasar oluştuğunda, kişinin merkezi görme yeteneğinde çok ciddi bir kayıp yaşanır. Kişi baktığı noktanın tam ortasında karanlık, gri veya tamamen bulanık bir leke görür. Çevresel görme durur, yani kişi yürürken etrafındaki eşyalara çarpmaz, ancak tam karşısındaki insanın yüzüne baktığında yüz hatlarını seçemez. İğneye iplik geçirmek, kitap okumak imkansızlaşır. Bu sorunun kendi kendine iyileşme ihtimali neredeyse yoktur ve yegane kalıcı çözüm, deliğe sebep olan jelin uyguladığı kuvveti ortadan kaldıracak hassas cerrahi girişimlerdir.

Göz Arkasında Zar Oluşumu (Epiretinal Membran) Vitreus Kaynaklı Mıdır?

Jelin göz duvarından ayrılması çoğu zaman gözle görülmeyen çok küçük hücresel hasarlara veya sarsıntılara yol açar. Bu sarsıntılar veya göz içinde meydana gelen herhangi bir iltihabi durum göz duvarının en iç yüzeyinde bir hücresel savunma tepkimesi başlatır. Vücudun tamirci hücreleri, bölgeyi onarmak amacıyla sarı noktanın üzerine doğru göç ederler. Ancak bu hücreler bazen aşırıya kaçarak orada şeffaf, incecik ama sert bir yara dokusu veya zar tabakası inşa ederler.

Oluşan bu yepyeni zar, zamanla sıkılaşmaya ve büzüşmeye başlar. Büzüştükçe, hemen altında yatan esnek ve hassas sinir tabakasını da tıpkı bir kağıdı buruşturur veya bir yatak çarşafını toparlar gibi buruşturur. Sinir tabakasındaki bu fiziksel kırışıklıklar, optik algıyı tamamen bozar. Hastalar bu durumda cisimleri olduklarından daha büyük, daha küçük veya şekillerini tamamen bozulmuş olarak görürler. Görme kalitesindeki bu belirgin düşüşün tedavisi, oluşan o ince zarın son derece narin aletlerle doku yüzeyinden soyularak uzaklaştırılmasıdır.

Göz İçi Kanaması (Vitreus Hemorajisi) Hangi Durumlarda Ortaya Çıkar?

Sağlıklı bir insanın göz içi jeli tamamen damarsızdır ve cam gibi şeffaftır. Işık bu saydamlıktan yararlanarak içeri girer. Ancak arka duvarda yer alan kan damarlarından herhangi bir nedenle jel boşluğunun içine kan sızması durumu görme yetisinin aniden kapanmasına yol açan oldukça ciddi bir tablodur.

Kanamanın meydana gelmesinde rol oynayan başlıca faktörler şunlardır:

• Diyabet
• Künt göz travmaları
• Yüksek tansiyon krizleri
• Damar tıkanıklıkları
• Kesici alet yaralanmaları

Özellikle kontrol altında tutulamayan şeker hastalığı, damarların yapısını bozarak göz içinde zayıf, kırılgan ve anormal yeni damar ağlarının oluşmasına neden olur. Jel tabakası hareket ettikçe bu ince damarları çeker, koparır ve kanamalarına yol açar. Kan, jelin içine dağıldığında ışığın geçişini fiziksel olarak kapatır. İnsanlar bu olayı genellikle gözlerinin önüne aniden koyu kırmızı veya simsiyah bir perde inmesi, kurum yağması veya mürekkep dökülmesi şeklinde anlatırlar. Kanamanın çok yoğun olmadığı durumlarda vücudun bu kanı aylar içinde kendiliğinden temizlemesi beklenebilir, ancak yoğun kanamalarda veya arkada bir yırtık şüphesi varsa ameliyatla acilen temizlenmesi gerekir.

Vitreus Bozukluklarının Teşhisinde Hangi Teknolojik Yöntemler Kullanılır?

Geçmiş yıllarda gözün arka kısmını incelemek oldukça zorken, günümüz teknolojisi sayesinde hücresel boyutta ölçümler yapmak ve doku dinamiklerini kusursuz bir şekilde analiz etmek mümkün hale gelmiştir.

Göz sağlığının değerlendirilmesinde kullanılan başlıca araçlar şunlardır:

• Tomografi cihazları
• Ses dalgası üreten ultrasonlar
• Göz dibi kameraları
• Büyüteçli muayene mercekleri

Bu cihazların başında, zararsız bir ışık dalgası teknolojisi olan ve radyasyon içermeyen optik tomografiler gelir. Bu teknoloji, gözün arka kısmının adeta detaylı bir topografik haritasını çıkarır. Retinanın tüm ince katmanları, jelin duvarlara ne kadar kuvvetle tutunduğu, ödemin miktarı ve zar varlığı milimetrenin binde biri hassasiyetinde görüntülenir.

Eğer gözün içi yoğun bir kanamayla doluysa veya ön taraftaki mercek çok bulanıksa, ışık içeri giremez ve tomografi işe yaramaz. Bu durumda hemen ses dalgalarıyla çalışan ultrasonografi devreye sokulur. Göz kapağının üzerinden yapılan bu ağrısız ve hızlı ölçümle, kapalı kapılar ardında bir doku kopması, büyük bir kan göllenmesi veya yabancı bir cisim olup olmadığı dinamik olarak ekrandan hareketli bir şekilde izlenerek saptanır.

Vitreus Bozukluklarında Ameliyatsız Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Göz içinde yaşanan her değişim mutlaka büyük cerrahi müdahaleler gerektirmez. Tıbbi teknolojinin ve ilaç biliminin gelişmesiyle birlikte daha az zahmetli tedavi yaklaşımları da günlük kullanıma girmiştir. Hastanın yaşam kalitesini ciddi şekilde bozan ve kendi kendine geçmeyen sorunlarda bazı alternatif yollar aranabilir.

Sürekli hareket eden, kitap okumayı veya odaklanmayı imkansız hale getiren devasa uçuşan cisimler bazen lazer teknolojisi ile tedavi edilebilmektedir. Bu işlemde, poliklinik ortamında özel bir lazer ışını kullanılarak jel içindeki o yoğun topaklar hedeflenir ve buharlaştırılarak gözden kaybolması sağlanır. Kesi veya dikiş olmayan bu yöntem ancak cismin mercekten ve arka duvardan yeterince uzakta, güvenli bir alanda asılı durduğu durumlarda uygulanabilir.

Diğer bir ameliyatsız seçenek ise ilaç enjeksiyonlarıdır. Henüz çok yeni başlamış çekintilerde veya küçük deliklerde, gözün içine özel enzimler içeren ilaçlar verilerek jelin arka duvara tutunduğu bağların kimyasal olarak eritilmesi amaçlanır. Böylece o fiziksel çekilme ameliyatsız bir şekilde çözülebilir. Ancak bu yöntemin başarı şansı ancak çok titiz seçilmiş belirli hastalarda yüksektir.

Vitrektomi (Pars Plana Vitrektomi) Ameliyatı Nedir ve Nasıl Yapılır?

Gözün içini dolduran jelin tamamen bozulduğu, yoğun şekilde kanadığı veya sinir tabakasına zarar vermeye başladığı durumlarda uygulanan en temel ve kesin çözüm vitrektomi ameliyatıdır. Bu ameliyat, mikroskobik aletlerle gözün içine girilerek sorunlu jelin tamamen temizlenmesi esasına dayanır. Modern cihazlar sayesinde bu işlemler neredeyse bir aşı iğnesi inceliğindeki aletlerle ve dikişe bile gerek duyulmadan gerçekleştirilmektedir.

Ameliyatın başlıca adımları şunlardır:

• Giriş noktalarının açılması
• İhtiyaç duyulan sıvının verilmesi
• Jel dokusunun temizlenmesi
• Gerekli onarımların yapılması
• Destekleyici maddelerin yerleştirilmesi

İşlem sırasında gözün sönükleşmemesi ve şeklini koruması için içeriye sürekli temiz bir sıvı pompalanır. Özel bir kesici ve emici alet vasıtasıyla, o topaklanmış, kanamış veya sertleşmiş jel milimetrik hamlelerle parçalanarak göz dışına alınır. Ardından, eğer varsa sinirler üzerindeki zarlar incecik cımbızlarla zarifçe soyulur, yırtıklar lazer atışlarıyla dikilerek sağlamlaştırılır. Bu süreç ortalama olarak bir saat civarında sürer ve göz tamamen temiz, onarılmış bir yapıya kavuşturulur.

Vitrektomi Ameliyatı Sonrasında Göz İçine Neden Gaz veya Silikon Konulur?

Temizleme ve onarım işlemleri tamamlandıktan sonra, onarılan bölgelerin bir süre daha desteklenmesi ve yerinde tutulması gerekir. Tıpkı duvara yeni yapıştırılmış bir duvar kağıdının, tutkal kuruyana kadar elle bastırılarak desteklenmesine benzer bir mantıkla gözün içinden bir baskı oluşturulmalıdır. Bu basıncı sağlamak için kullanılan maddelere tamponat adı verilir.

Ameliyatlarda sıklıkla tercih edilen destek maddeleri şunlardır:

• Normal hava
• Kısa süreli iyileştirici gazlar
• Uzun süreli iyileştirici gazlar
• Saf silikon yağı

Hava genellikle çok hafif işlemlerde konulur ve birkaç gün içinde kendiliğinden kaybolur. Kısa ve uzun etkili gazlar ise içerdikleri kimyasal yapıya göre iki hafta ile iki ay arasında gözün içinde kalarak, onarılan bölgeyi yavaşça ve güvenle destekler. Gazların en büyük avantajı vücut tarafından zamanla tamamen emilmeleri ve ikinci bir müdahaleye gerek bırakmamalarıdır. Ancak ağır hasarlarda, büyük yaralanmalarda veya kanamaların çok sık tekrarladığı durumlarda vücut tarafından hiç emilmeyen şeffaf silikon yağı kullanmak gerekebilir. Silikon, dokuları çok güçlü tutar ancak kalıcı bir madde olduğu için aylar sonra yeni bir işlemle gözden çıkarılmayı bekler.

Göz İçine Gaz veya Silikon Konulan Vitreus Hastalarını Neler Bekliyor?

Ameliyatın başarısı, hekimin ameliyathanedeki ustalığı kadar, kişinin ameliyat sonrasındaki haftalarda kurallara ne kadar harfiyen uyduğuna da doğrudan bağlıdır. Göz içine gaz veya yağ konulan bireylerin yaşamlarında belirli bir süre için oldukça katı ama iyileşme için vazgeçilmez bazı değişiklikler yapması istenir.

İyileşme sürecinde uyulması gereken temel kurallar şunlardır:

• Özel yatış pozisyonlarının korunması
• Yüksek irtifaya çıkılmaması
• Basınçlı ortamlardan kaçınılması
• İlaçların aksatılmaması
• Hijyen kurallarına uyulması

Gözün içine konulan gazın yer çekimi kuralları gereği yukarıya doğru hareket ettiği unutulmamalıdır. Bu gazın hastalıklı bölgeye baskı yapabilmesi için kişinin bazen günlerce yüzüstü, yani yere bakacak şekilde yatması ve oturması istenebilir. Bu pozisyon korunmazsa gaz yanlış bir yere temas eder ve ameliyatın başarı oranı düşer.

Bir diğer hayati konu ise seyahat kısıtlamalarıdır. Gözünde gaz olan kişilerin kesinlikle uçak yolculuğu yapması veya dağlık yüksek yerlere çıkması yasaktır. Tıpkı kapalı bir cips paketinin uçakta şişmesi gibi, atmosferik basınç düştüğünde göz içindeki gaz hızla genleşir. Göz küresi esnek bir balon olmadığı için bu ani genleşme çok şiddetli bir göz tansiyonu krizine, şiddetli ağrılara ve kalıcı sinir hasarlarına yol açabilir.

Vitreus İçinde Görülen Parlak Kristaller Tehlikeli Midir?

Zaman zaman yapılan rutin sağlık taramalarında, kişilerin göz içi jelinde asılı duran, yıldızlı bir gökyüzünü veya sallanan bir kar küresini andıran parlak sarımsı veya beyazımsı mikroskobik kristaller gözlemlenebilir. Asteroid hiyalozis adı verilen bu ilginç durum yaş ilerledikçe jelin yapısındaki liflere kalsiyum ve çeşitli yağ moleküllerinin yapışmasıyla ortaya çıkar.

Dışarıdan veya aletlerle bakıldığında manzara oldukça yoğun ve karmaşık görünse de bu durum çoğu zaman kişilerin kendi görme kalitelerini hiçbir şekilde etkilemez. Kristaller jel sıvısının içinde hareketsiz asılı kalırlar, ışığı engellemezler. Sadece bu kristal yoğunluğu çok fazla olup arka duvarın muayene edilmesini imkansız kılacak seviyeye ulaştığında, teşhisleri kolaylaştırmak amacıyla jelin ameliyatla alınması gündeme gelebilir. Bunun dışında tamamen masum ve sadece gözlemlenmesi gereken bir yapısal değişikliktir.

Vitreus Hastalıklarından Korunmak İçin Günlük Hayatta Neler Yapabiliriz?

Yaşlanmanın getirdiği doğal jel sıvılaşmasını veya büzüşmesini tamamen durduracak, zamanı geri alacak sihirli bir damla, yiyecek veya egzersiz programı ne yazık ki bulunmamaktadır. Ancak bu değişimlerin göze zarar vermesini engellemek, riskleri en aza indirmek ve görme kalitesini bir ömür boyu korumak kesinlikle mümkündür.

Hayat tarzımıza entegre edilmesi gereken bazı önemli alışkanlıklar şunlardır:

• Dengeli beslenme
• Şeker seviyelerinin izlenmesi
• Kan basıncının dengede tutulması
• Su tüketimine özen gösterilmesi
• Gözlerin fiziksel darbelerden sakınılması

Vücuttaki damar sistemini bozan her hastalık, eninde sonunda gözün içindeki damarları da bozacaktır. Özellikle şeker hastalarının diyetlerine dikkat etmesi ve kan şekerlerini sabit tutmaları, o kırılgan kanamaların ve tehlikeli zarların oluşmasını engelleyen en güçlü kalkan durumundadır. Bununla birlikte bol su içerek vücudun sıvı dengesini korumak, bağ dokularının genel esnekliğine katkı sağlar. Riskli sporlar yaparken uygun koruyucular kullanmak olası bir sarsıntı kaynaklı doku yırtılmasını tamamen önleyebilir.

Sıkça Sorulan Sorular