Retina dekolmanı, gözün arka kısmında yer alan ve görmeyi sağlayan retina tabakasının altındaki dokudan ayrılmasıyla ortaya çıkan ciddi bir göz hastalığıdır. Bu ayrılma, retina hücrelerinin beslenmesini bozarak kalıcı görme kaybına yol açabilir ve acil tıbbi müdahale gerektirir.
Retina dekolmanı belirtileri ani ışık çakmaları, uçuşan cisimler ve görme alanında perde inmesi şeklinde ortaya çıkar. Bu semptomlar genellikle ağrısızdır ancak hızla ilerleyebilir. Erken dönemde fark edilmesi, kalıcı hasarın önlenmesi ve görme fonksiyonunun korunması açısından kritik önem taşır.
Retina dekolmanı nedenleri arasında yüksek miyopi, göz travmaları, ileri yaşa bağlı vitreus değişiklikleri ve geçirilmiş göz ameliyatları yer alır. Ayrıca diyabetik retinopati gibi bazı sistemik hastalıklar da riski artırabilir. Risk faktörlerinin bilinmesi koruyucu göz muayenelerini gerekli kılar.
Retina dekolmanı tedavisi çoğunlukla cerrahidir ve amaç retinayı anatomik olarak yeniden yerine yerleştirmektir. Lazer fotokoagülasyon, kriyoterapi, vitrektomi veya skleral çökertme gibi yöntemler uygulanabilir. Tedavi seçimi dekolmanın tipine, yaygınlığına ve hastanın klinik durumuna göre belirlenir.
Retina Dekolmanı Hastalığının Temel Mantığı Nedir?
Gözümüzü çalışma prensibi açısından bir fotoğraf makinesine benzetecek olursak, retina bu makinenin içindeki ışığa duyarlı film şerididir. Gözün en iç kısmını kusursuz bir şekilde kaplar ve dışarıdan gelen ışık ışınlarını yakalayarak elektrik sinyallerine dönüştürür. Ardından bu sinyalleri optik sinir aracılığıyla beyne iletir. Görme eyleminin asıl gerçekleştiği, renklerin, şekillerin ve hareketlerin algılandığı yer burasıdır. Retina tabakası dışarıdan bakıldığında tek bir yapı gibi görünse de aslında altındaki dokularla çok sıkı bir metabolik ilişki içindedir. Retinanın hemen altında onu besleyen, ona destek olan ve “retina pigment epiteli” adı verilen başka bir hayati tabaka daha bulunur.
Bu iki tabaka arasında fiziksel bir yapıştırıcı veya mekanik bir bağ yoktur. Bunun yerine, alt tabakadaki hücrelerin sürekli çalışarak suyu dışarı pompaladığı ince bir hidrodinamik vakum sistemi ve biyokimyasal bir çekim kuvveti vardır. Retina dekolmanı geliştiğinde, bu ışığa duyarlı film şeridi, altındaki besleyici duvardan ve kan damarlarından zengin o koruyucu tabakadan tamamen ayrılır. Bu durumu evinizin duvarındaki bir duvar kağıdının arkasına su sızarak duvardan kabarması ve ayrılması gibi düşünebilirsiniz. Retina yerinden ayrıldığında ihtiyaç duyduğu oksijeni ve hayati besinleri alamaz hale gelir.
Görme hücreleri, yapıları gereği vücutta oksijene en çok ihtiyaç duyan hücrelerin başında gelir. Beslenemediklerinde çok hızlı bir şekilde hücresel bir kriz yaşamaya başlarlar. Hücrelerin oksijensiz kalmasıyla başlayan bu süreç hızla geri dönüşümsüz hücre ölümüne doğru ilerler. Dolayısıyla tedavi sürecindeki temel amaç sadece retinanın anatomik olarak eski yerine oturtulması değil hücreler canlılığını tamamen yitirmeden bu ayrışmayı durdurmaktır.
Göz İçindeki Vitreus Jelinin Retina Dekolmanı İle İlişkisi Nedir?
Göz küremizin içi boş bir boşluktan ibaret değildir. Gözün iç hacminin çok büyük bir kısmını dolduran, yumurta akı kıvamında, tamamen saydam ve jölemsi bir madde vardır. Bu maddeye vitreus adı verilir. Genç yaşlarda bu jel, retinanın yüzeyine çok sıkıca yapışıktır, gözün iç yapısına fiziksel bir destek verir ve içeri giren ışığın kırılmadan retinaya ulaşmasını sağlar. Vitreus jeli, büyük oranda sudan, ince kollajen liflerinden ve hiyalüronik asit moleküllerinden oluşan kusursuz bir biyolojik dengeye sahiptir.
Ancak yaşın ilerlemesiyle birlikte vücudumuzdaki cilt, eklemler veya saçlar gibi pek çok yapıda meydana gelen yapısal değişiklikler, bu jelde de kendini gösterir. Zamanla vitreusun içindeki o pürüzsüz jel yapısı sıvılaşmaya başlar. Jel içindeki ince kollajen lifleri bir araya toplanarak kümelenir ve jelin içindeki su ayrışarak küçük sıvı havuzcukları oluşturur. Bu sıvılaşma ve büzüşme süreci sonucunda vitreus jeli genel hacmini kaybeder ve gözün arka duvarından, yani yapışık olduğu retinadan yavaş yavaş ayrılmaya başlar.
Çoğu insanda bu ayrılma süreci son derece doğal ve sorunsuz bir şekilde gerçekleşir. Fakat bazı kişilerin gözlerinde, vitreus jeli retinanın belirli bölgelerine yapısal olarak patolojik düzeyde sıkı yapışık olabilir. Jel yaşlanıp büzüşerek öne doğru çekilirken, bu sıkı yapışıklık noktalarından altındaki retinayı da oldukça güçlü bir şekilde çekiştirir. Bu çekme kuvveti, retinanın dayanma gücünü aşarsa, o bölgede retinada tam kat bir yırtılma veya delinme meydana gelir. Meydana gelen bu dinamik mekanik çekinti, hastalık sürecini başlatan en temel tetikleyicidir.
Retina Dekolmanı Hangi Mekanizmalarla Ortaya Çıkar?
Hastalığın ortaya çıkış şekli her hastada aynı değildir. Klinik süreçler, retinanın yerinden ayrılma mekanizmasına göre üç temel kategoriye ayrılır ve her birinin ilerleyişi birbirinden tamamen farklıdır.
En sık karşılaşılan dekolman türü, retinada fiziksel bir yırtığın veya deliğin oluşmasıyla başlayan süreçtir. Bu durumun ortaya çıkabilmesi için sıvılaşmış bir vitreus jelinin varlığı, retinayı çeken mekanik bir kuvvet ve bu kuvvet sonucunda retinada açılmış bir defekt gereklidir. Vitreus jeli retinayı çekerek bir yırtık oluşturduğunda, gözün içindeki sıvılaşmış materyal bu yırtıktan sızarak retinanın altına, o çok hassas potansiyel boşluğa girmeye başlar. Göz hareketleri ve göz içi sıvı akışının dinamikleri sayesinde bu sıvı, yırtığın çevresinden başlayarak retinayı yavaş yavaş altındaki yataktan ayırır.
Bir diğer dekolman mekanizması ise retinada herhangi bir yırtık olmadan gelişen traksiyonel, yani çekintiye bağlı ayrılmalardır. Burada temel sorun, gözün içinde veya retinanın yüzeyinde oluşmaması gereken anormal hücresel zarların gelişmesidir. Bu zarlar, özellikle kontrol altına alınamamış diyabet hastalığının göze verdiği ileri derece hasarlar sonucunda ortaya çıkar. Kan şekeri yüksekliği göz damarlarını bozduğunda, göz oksijensizliğe tepki olarak anormal, kanamaya meyilli yeni damarlar ve bağ dokuları oluşturur. Bu dokular zamanla yara izi gibi büzüşür ve kasılırlar. Kasıldıkça, altlarında bulunan sağlam retinayı adeta bir çadır kurar gibi yukarı doğru çekerler.
Üçüncü bir mekanizma ise tamamen sıvı birikimine bağlı olarak gelişen durumdur. Burada ne bir retina yırtığı ne de retinayı çeken büzüşen bir zar vardır. Sorun, retinanın altındaki damar tabakasından sızan sıvının, retinanın altına aşırı miktarda birikmesidir. Gözün arka kısmında şiddetli bir iltihaplanma, gebelik zehirlenmesi, böbrek hastalıkları veya göz içi kitleleri gibi durumlarda, bu bölgedeki damarların geçirgenliği bozulur. Sıvı, pompalama sisteminin kapasitesini aşarak retinanın altına hücum eder ve onu yerinden kaldırır.
Retina Dekolmanı Açısından Risk Altında Olan Kişiler Kimlerdir?
Hastalık herkeste gelişebilecek potansiyel bir durum olmakla birlikte bazı anatomik özelliklere sahip olan veya belirli risk faktörlerini taşıyan kişilerde bu ihtimal çok daha yüksektir.
Hastalık riskini artıran temel faktörler şunlardır:
- Yüksek miyopi
- Kafes dejenerasyonu
- Kistik retina püskülleri
- Göz travmaları
- İleri yaş
- Geçirilmiş katarakt ameliyatı
- Ailede retina hastalığı öyküsü
- Diğer gözde daha önce yaşanmış retina sorunları
Miyopi, sadece uzağı net görememe sorunu değil aynı zamanda göz küresinin ön-arka eksende normalden daha uzun olması durumudur. Göz küresi uzadıkça, içini kaplayan retina tabakası da bu daha geniş yüzeyi kaplayabilmek için esnemek ve yapısal olarak incelmek zorunda kalır. Tıpkı şişirildikçe incelen bir balon gibi, retina da inceldiği çevresel bölgelerde zayıflar. Özellikle numarası yüksek olan miyop gözlerde, retinanın incelmesinin yanı sıra vitreus jelinin erken sıvılaşması da riski katlar.
Bunun yanı sıra retinanın çevresel bölgelerinde doğuştan gelen veya sonradan oluşan bazı incelme alanları bulunur. Bu alanların kenarlarında vitreus jeli retinaya anormal derecede sıkı yapışıktır. Jel yaşla birlikte büzüştüğünde, tam bu yapışık ve zayıf kenarlardan retinayı at nalı şeklinde yırtabilir. Geçmişte gözüne şiddetli bir darbe almış olanlar veya zorlu göz ameliyatları geçiren kişiler de retinanın bütünlüğünün bozulma ihtimali nedeniyle büyük bir risk havuzunun içinde yer alırlar.
Retina Dekolmanı Geliştiğini Gösteren Acil Belirtiler Nelerdir?
Hastalık süreci, fiziksel olarak tamamen ağrısız bir ilerleyişe sahiptir. Gözün iç kısımlarında ağrı sinirleri bulunmadığı için retinanın yırtılma veya ayrılma anında hiçbir acı hissedilmez. Ancak bu biyolojik süreç görme sistemi üzerinde çok belirgin ve uyarıcı görsel belirtiler yaratır.
Bu süreçte en sık karşılaşılan uyarıcı belirtiler şunlardır:
- Işık çakmaları
- Sinek uçuşmaları
- Kurum yağması hissi
- Görme alanında daralma
- Siyah perde inmesi
İlk ve en önemli uyarılardan biri ani ışık çakmalarıdır. Göz içindeki vitreus jeli büzüşüp retinayı çekmeye başladığında, retina bu fiziksel gerilimi beyne doğrudan ışık sinyali olarak iletir. Karanlık bir odada dinlenirken veya gözler tamamen kapalıyken bile şimşek çakması, flaş patlaması veya elektrik kıvılcımı şeklinde algılanan bu durum retinanın şu anda şiddetle çekiştirildiğinin çok net bir habercisidir.
Buna eşlik eden veya aniden ortaya çıkan uçuşan cisimler de çok tipik bir bulgudur. Görme alanında uçuşan siyah noktalar, iplikçikler veya örümcek ağına benzer gölgeler, aslında vitreus jeli içindeki yoğunlaşmış kümelerin retinaya düşen gölgeleridir. Eğer retina çekiştirme sırasında yırtılırsa, o bölgedeki küçük bir kan damarı da kopabilir. Göz içine yayılan mikroskobik kan hücreleri veya retinanın altından dökülen hücreler, binlerce küçük siyah noktanın yağan bir yağmur gibi yukarıdan aşağıya süzülmesi şeklinde algılanır. Dekolman süreci başladığında ve sıvı retinanın altına sızdığında ise, görüş alanının bir kısmında karanlık bir gölge veya siyah bir perde inmesi hissi yaşanır ve bu perde yavaş yavaş görüşün merkezine doğru ilerler.
Retina Dekolmanı Şüphesinde Hangi Tanı Yöntemleri Kullanılır?
Tanı süreci, sadece hastalığın varlığını teyit etmek için değil aynı zamanda retinanın tamamındaki hasarı detaylıca haritalandırmak için titizlikle yürütülür. Zamanın çok kıymetli olduğu bu süreçte doğru tanı, tedavinin başarısını doğrudan etkiler.
Kullanılan başlıca tanı yöntemleri şunlardır:
- İndirekt oftalmoskopi
- Skleral çökertme manevrası
- B-mod göz ultrasonografisi
- Optik koherens tomografi
- Göz anjiyografisi
Teşhisin ilk adımı, göz bebeklerinin özel damlalar kullanılarak tamamen büyütülmesidir. Göz bebeği yeterli açıklığa ulaştıktan sonra özel ışık kaynakları ve elde tutulan mercekler sayesinde gözün en arka ve en çevresel kısımları üç boyutlu olarak çok detaylı bir şekilde incelenir. Bu üç boyutlu görüş, sıvı birikiminin çok sığ olduğu tehlikeli yerleri veya hafifçe kabarmış küçük yırtıkları gözden kaçırmamak için hayati önem taşır. Ayrıca gözün dışından ufak bir baskı uygulanarak, normalde görülmesi çok zor olan gizli kalmış uç bölgeler görüş alanına itilir.
Eğer gözün içinde yırtılmaya bağlı yoğun bir kanama oluşmuşsa veya hastada ilerlemiş katarakt varsa, ışıkla retina görülemeyeceğinden ses dalgalarını kullanan göz ultrasonu devreye girer. Bu yöntem gözün içinin detaylı bir kesitini çıkararak retinanın durumunu çok net bir şekilde ortaya koyar. Görme merkezinin ne durumda olduğunu milimetrik olarak analiz etmek için de mikroskobik katmanları gösteren ileri düzey tomografi cihazları kullanılarak cerrahi yol haritası belirlenir.
Retina Yırtıkları Dekolmana Dönüşmeden Önce Nasıl Tedavi Edilir?
Hastalığın tedavisinde en ideal senaryo, sürecin henüz yırtık aşamasındayken fark edilip durdurulmasıdır. Işık çakması veya uçuşan noktalar şikayetiyle zamanında başvuran bir kişide retinada bir delik saptanır ancak sıvı henüz retinanın altına geçip ayrılma yaratmamışsa, gözü büyük bir cerrahiden kurtaran koruyucu yöntemler uygulanır.
Bu aşamada temel prensip, yırtığın çevresini altındaki sağlam dokuya güçlü bir şekilde yapıştırarak, sıvının sızmasını engelleyecek sızdırmaz bir baraj kurmaktır. Bu amaçla özel bir mercek yardımıyla göz içindeki yırtığın çevresine yoğunlaştırılmış ışık demetleri, yani bariyer lazer atışları gönderilir. Bu lazer atışları, retinada kontrollü ve çok küçük boyutlu bölgesel yanıklar oluşturur. Vücudun doğal iyileşme mekanizması devreye girerek bu yanık alanlarında oldukça güçlü bir yara izi dokusu meydana getirir. Bu işlemi, yırtılmış bir kumaşın kenarlarını çevresine sağlam bir şekilde dikmek veya kaynak yapmak gibi düşünebilirsiniz.
Eğer saptanan yırtık gözün çok ön ve uç kısmındaysa, lazer ışınlarının oraya net bir şekilde ulaşması anatomik olarak mümkün olmayabilir. Böyle durumlarda dondurma işlemi tercih edilir. Gözün dış duvarından, tam yırtığın bulunduğu hizaya dondurucu özellikli çok ince bir uç yerleştirilir. Dışarıdan uygulanan aşırı soğuk enerji, göz duvarından içeri geçerek yırtığın etrafındaki retinanın donmasını ve alt tabakaya güçlü bir şekilde yapışmasını sağlar. Her iki yöntem de sıvı sızıntısını durdurmada oldukça yüksek bir başarı oranına sahiptir.
Retina Dekolmanı Geliştikten Sonra Hangi Cerrahi Yöntemler Uygulanır?
Eğer göz içindeki sıvı yırtıktan içeri girmeyi başarmış ve retina alt yataktan ayrılmışsa, bariyer lazer veya dondurma işlemi tek başına yeterli olmaktan çıkar. Bu aşamadan sonra anatomik bütünlüğü yeniden sağlamak ve hücre ölümünü durdurmak için daha kapsamlı cerrahi yöntemlerin uygulanması zorunludur.
Uygulanan başlıca cerrahi yöntemler arasında gözün içine özel bir gazın enjekte edildiği minimal invaziv bir teknik bulunur. Bu teknikte gözün içine genişleyebilen yapıya sahip bir gaz baloncuğu verilir. Gaz doğal olarak yukarı doğru yükselme eğiliminde olduğu için, uygun baş pozisyonu sayesinde baloncuk yırtığın üzerine denk getirilir. İçeriden bir tıpa gibi yırtığı kapatan gaz sayesinde sıvı sızıntısı durur, biriken sıvı vücut tarafından emilir ve retina yatışır. Retina yerine oturduğunda yırtık etrafına lazer yapılır. Ancak bu yöntem sadece seçilmiş, komplikasyonsuz ve üst bölgelerde yırtığı olan vakalar için uygundur.
Bir diğer köklü yöntem göz içine hiç girmeden dışarıdan yapılan çökertme ameliyatıdır. Gözün dışındaki beyaz tabakanın üzerine silikon süngerler veya bantlardan oluşan bir kemer yerleştirilir. Bu kemer göz duvarını içeri doğru ezerek, retinanın yırtık bölgesine yaklaşmasını sağlar. Böylece içerideki jel yapısının retina üzerindeki mekanik çekme kuvveti nötralize edilmiş olur. Özellikle genç yaşta olan ve doğal lensin yapısının korunması hedeflenen vakalarda güvenle uygulanır.
Günümüzün en çok tercih edilen ve en modern yöntemi ise gözün içine milimetrik deliklerden girilerek yapılan vitrektomi ameliyatıdır. Bu ameliyatta çok ince mikroskobik aletlerle göz içine girilir, sorunun kaynağı olan jel doku küçük parçalar halinde kesilip göz dışına tamamen temizlenir. Jel temizlendiğinde retinayı çeken kuvvetler biter. Ardından retinanın altına kaçan sıvı içeriden vakumlanarak kurutulur, retina eski pozisyonuna ütülenir gibi yatıştırılır ve yırtıklar lazerle tek tek mühürlenir.
Retina Dekolmanı Ameliyatlarında Kullanılan Göz İçi Tamponadları Nelerdir?
Vitrektomi ameliyatı sonrasında, lazerle onarılan yırtık alanlarının güçlü bir iyileşme dokusu oluşturması yaklaşık bir ila iki haftalık bir süre gerektirir. Bu kritik iyileşme döneminde, retinanın tekrar yerinden oynamaması ve yapıştırılan alanların kapalı kalması için içeriden destekleyici bir fiziksel güce ihtiyaç vardır.
Ameliyat bitiminde göz içine yerleştirilen maddeler şunlardır:
- Steril hava
- Kısa etkili gaz
- Uzun etkili gaz
- Silikon yağı
Müdahale edilen dekolman çok basit düzeydeyse, göz içine sadece steril hava bırakılabilir. Hava, göz içinde hafif bir baskı yapar ve birkaç gün içinde vücut tarafından emilir. Ancak standart vakaların büyük bir kısmında, iyileşme dokusu oluşana kadar içeride kalacak tıbbi gazlar kullanılır. Bu gazlar türüne göre göz içinde iki hafta ile sekiz hafta arasında kalabilme özelliğine sahiptir. Zamanı geldiğinde vücut bu gazları yavaş yavaş emerek dışarı atar ve yerini gözün kendi ürettiği doğal göz içi sıvısıyla doldurur.
Eğer karşılaşılan dekolman vakası çok ilerlemişse, çok büyük yırtıklar içeriyorsa, göz içi kanamalar varsa veya hastanın ameliyat sonrası uyumunun zor olacağı düşünülüyorsa, gaz yerine silikon yağı tercih edilir. Silikon yağı emilmeyen, şeffaf bir sıvıdır ve gözün içinde çok uzun aylar boyunca kalıcı, güçlü bir fiziksel destek sağlar. Silikon yağı uygulanan bir göz, basınç değişikliklerinden etkilenmez ve çok sağlam bir koruma sağlar. Ancak silikon yağı ömür boyu gözde bırakılabilecek bir madde değildir; iyileşme süreci tamamlandıktan sonra, göz tansiyonu veya kornea sorunları yaratmaması için ikinci bir ameliyatla gözden dikkatlice geri çıkartılması gerekir.
Retina Dekolmanı Ameliyatı Sonrası Dikkat Edilmesi Gereken Kurallar Nelerdir?
Cerrahi müdahalenin başarısı, operasyon odasındaki teknik başarı kadar hastanın ameliyat sonrasındaki zorlu sürece göstereceği katı uyuma da bağlıdır. Bu süreç hastalığın nüksetmemesi için büyük bir ciddiyetle yönetilmelidir.
İyileşme sürecinde uyulması gereken temel kurallar şunlardır:
- Yüzüstü yatış pozisyonu
- Uçak seyahati yasağı
- Yüksek rakım yasağı
- Ağır fiziksel egzersizden kaçınma
- Gözün dış temas ve sudan korunması
Göz içine gaz veya silikon yağı yerleştirildiğinde, bu maddelerin hedefteki yırtığın üzerine içeriden sürekli baskı yapabilmesi için yerçekimi kanunları kullanılır. Gaz kabarcığı her zaman yukarı doğru hareket eder. Bu nedenle hastaların günlerce, bazen haftalarca sadece yüzükoyun, yere bakacak şekilde durması ve uyuması zorunludur. Eğer hasta sırtüstü yatarsa, gaz öne doğru yükselecek ve yırtığı desteklemeyeceği için hastalık anında tekrar edecektir.
Bunun yanı sıra gözünde gaz bulunan hastaların uçak seyahati yapması fiziksel kurallar gereği kesinlikle yasaktır. Uçak yüksek irtifalara tırmandıkça kabin basıncı düşer. Düşen bu dış basınç, gözün içindeki hapsolmuş gaz kabarcığının aniden genleşip şişmesine yol açar. Göz kapalı ve esnemeyen bir doku olduğu için, içerideki bu ani genleşme göz tansiyonunu saniyeler içinde göze giden tüm damarları tıkayacak kadar yükseltir. Bu durum kalıcı körlükle sonuçlanabilir. Benzer şekilde arabayla çok yüksek dağ geçitlerine çıkmak da aynı etkiyi yaratır. Bu kısıtlamalar, gözdeki gaz balonu tamamen emilene kadar tavizsiz bir şekilde devam eder.
Retina Dekolmanı Tedavisinde Makula Tutulumu Neden Bu Kadar Önemlidir?
Retinanın tam merkezinde yer alan ve görme keskinliğinin, okumanın, yüzleri tanımanın asıl merkezi olan makula, yani sarı nokta, tüm bu hastalık sürecinin en kilit anatomik bölgesidir. Hastalığın teşhisi konulduğu an, tedavinin aciliyetini ve hastanın gelecekteki görme potansiyelini belirleyen tek şey dekolmanın makulaya ulaşıp ulaşmadığıdır.
Eğer dekolman henüz çevresel bölgelerde ilerlerken yakalanmış ve makula tabakası hala alt yatağa yapışık durumdaysa, bu eşsiz bir fırsattır. Merkezi görme henüz hiçbir zarar görmemiştir ve çok acil bir şekilde mümkünse saatler içinde yapılacak bir cerrahi ile makula yerinde tutulabilir. Makulanın hiç ayrılmadan kurtarıldığı durumlarda hastanın ameliyat sonrası görme seviyesi, dekolman öncesindeki o kusursuz düzeyde büyük oranda korunur.
Ancak dekolman ilerleyip merkezdeki makulayı da yerinden sökmüşse, merkezi görme dramatik ve ani bir şekilde düşer. Makula bölgesindeki o son derece yoğun ve oksijene muhtaç özel fotoreseptör hücreleri, yerinden ayrıldıkları anda hızla yapısal bir ölüme doğru sürüklenir. Merkez ayrıldıktan sonraki ilk günler içinde yapılacak bir cerrahi hala oldukça kıymetli görme kazanımları sağlayabilir. Fakat merkezin ayrılmasının üzerinden haftalar geçtiğinde, cerrahi anatomik olarak ne kadar kusursuz geçerse geçsin, ölen hücreleri geri getirmek mümkün olmayacağı için hastanın ulaşabileceği nihai görme kapasitesi maalesef ciddi şekilde sınırlı kalacaktır.
