Görme Alanı Testi

Görme alanı testi, gözün çevresel görme kapasitesini ölçen önemli bir tanı yöntemidir. Glokom, retina hastalıkları ve optik sinir bozukluklarında sıklıkla uygulanır. Görme kayıplarının erken saptanmasına yardımcı olur.

Bu test, kişinin sabit bir noktaya bakarken çevreden gelen ışıkları algılama yeteneğini ölçer. Bilgisayarlı sistemler kullanılarak detaylı sonuçlar elde edilir. Erken dönemde hastalıkların ilerlemesi bu yöntemle izlenebilir.

Görme alanı kayıpları, özellikle glokomda ilk bulgular arasında yer alır. Düzenli test yapılması, hastalığın ilerlemesini durdurmada kritik öneme sahiptir. Takip sürecinde güvenilir sonuçlar sağlar.

Sonuçlar, göz hastalıklarının tanı ve tedavi sürecinde yönlendirici rol oynar. Test, hem rutin kontrollerde hem de tedavi yanıtını değerlendirmede önemli bir yere sahiptir. Erken müdahale, kalıcı görme kaybını önler.

Görme Alanı Testi Nedir?

Görme alanı testi, bir kişinin merkezi ve çevresel görme kapasitesini değerlendirmek için yapılan bir göz muayenesidir. Bu test, özellikle glokom, optik sinir hastalıkları ve beyinle ilgili görme yolu bozukluklarının tespitinde kullanılır. Kişiden, sabit bir noktaya bakarken çevrede beliren ışıkları fark edip etmediğini belirtmesi istenir. Böylece görme alanındaki kayıplar haritalanarak erken tanı sağlanır.

Görme Alanı Testi Neden İstenir?

Görme alanı testini çeşitli sebeplerle isteriz. En başta glokom gibi göz hastalıklarını teşhis etmek ve bu hastalıkların seyrini takip etmek için kullanılır. Ayrıca bazı ilaçların göze olası yan etkilerini anlamak veya görme kaybının günlük hayatınızı nasıl etkilediğini değerlendirmek için de bu teste başvururuz.

Tanı koymada, özellikle optik siniri yani göz sinirini etkileyen glokom, bazı MS (multipl skleroz) tipleri, sinire baskı yapan tümörler veya inme gibi durumlarda çok değerlidir. Teşhis konmuş hastalıkların zamanla kötüleşip kötüleşmediğini anlamak, yani hastalığı izlemek için düzenli olarak yapılır. Tedavinin işe yarayıp yaramadığını görmemizi sağlar. Glokom riski taşıyanlarda veya bazı ilaçları (örneğin hidroksiklorokin) kullananlarda tarama amacıyla yapılır. Son olarak görme alanındaki bir kaybın araba kullanma, okuma gibi günlük işlevleri nasıl etkilediğini anlamak ve gerekirse rehabilitasyon planlamak için de kullanılır.

Ne Gibi Farklı Görme Alanı Testi Yöntemleri Vardır?

Görme alanı testinin birden fazla çeşidi bulunur. Bazıları çok basit ve hızlıdır, bazıları ise çok detaylı ve hassas ölçümler yapar. Hangi testin seçileceği şüphelenilen duruma göre değişir.

En basit yöntemlerden biri Konfrontasyon Testi’dir. Burada doktor kendi görme alanıyla sizinkini karşılaştırır. Parmaklarını veya bir nesneyi yanlardan merkeze getirerek ne zaman gördüğünüzü sorar. Hızlıdır ama hassasiyeti düşüktür.

Bir diğeri Amsler Grid testidir. Kareli bir kağıda benzeyen bu test, özellikle merkezi görmeyi, yani sarı nokta bölgesini değerlendirir. Ortadaki noktaya bakarken çizgilerde eğrilik, bulanıklık veya kayıp alan olup olmadığına bakılır. Evde takip için kullanışlıdır.

En Sık Kullanılan Bilgisayarlı Görme Alanı Testi Hangisidir?

Günümüzde en sık başvurduğumuz ve en detaylı sonucu veren yöntem Otomatik Statik Perimetri (SAP)’dir. Bu testte başınızı kase şeklinde bir cihaza yaslarsınız ve karşıdaki bir hedefe bakarsınız. Cihaz, kase içinde farklı yerlerde, farklı parlaklıkta ışıklar yakar. Siz ışığı her gördüğünüzde elinizdeki düğmeye basarsınız.

Bu test, görme alanınızdaki her noktanın ışığa ne kadar hassas olduğunu, yani en soluk hangi ışığı görebildiğinizi ölçer. Humphrey Görme Alanı Analizörü (HFA) bu testin en bilinen markasıdır ve özellikle glokom teşhis ve takibinde standart olarak kabul edilir. Test süresini kısaltan SITA gibi özel programları vardır.

Diğer Görme Alanı Testi Tipleri Nelerdir?

Otomatik Statik Perimetri dışında başka testler de mevcuttur. Kinetik Perimetri’de sabit ışıklar yerine hareketli bir ışık hedefi kullanılır. Bu hedef yanlardan merkeze doğru gelirken onu ilk ne zaman gördüğünüz belirlenir. Bu şekilde görme alanının dış sınırları çizilir.

Frekans İkiye Katlama Teknolojisi (FDT) testi ise farklı bir prensibe dayanır. Titreşen siyah beyaz çubuklar kullanılarak özel bir görsel algı ölçülür. Bu algının, glokomda erken etkilenebilen bazı sinir hücreleriyle ilişkili olduğu düşünülür. Daha taşınabilir cihazları da vardır. Bazen Elektroretinografi (ERG) gibi başka testler de ek olarak istenebilir.

Humphrey Görme Alanı Testi Sırasında Ne Yaşanır?

Humphrey testi genellikle loş bir odada yapılır. Başınızı ve alnınızı cihazın özel bölümüne yaslayarak rahat bir pozisyonda oturursunuz. Bir gözünüz test edilirken diğer gözünüz kapatılır. Teknisyen size ne yapmanız gerektiğini anlatır.

Temel kural şudur, test boyunca gözünüzü kırpmadan tam karşıdaki küçük hedefe (genellikle sarı bir ışık) bakın. Gözlerinizi sağa sola oynatıp beliren ışıkları aramayın. Cihazın içinde farklı yerlerde, aniden küçük beyaz ışıklar yanıp sönecek. Ne kadar soluk olursa olsun, bir ışık gördüğünüzü düşündüğünüz an elinizdeki düğmeye bir kez basın. Test biraz dikkat ve sabır gerektirebilir, yorucu olabilir. Önemli olan sakin kalıp talimatlara uymaktır.

Görme Alanı Testi Sırasında Gözümün Sabit Durup Durmadığı Nasıl Anlaşılır?

Testin doğru sonuç vermesi için gözünüzü sürekli hedefte sabit tutmanız çok önemlidir. Humphrey cihazı bunu birkaç yöntemle kontrol eder. Birincisi, normalde görmeyen kör noktanıza ara sıra ışık gönderir. Eğer bu ışığı görüp düğmeye basarsanız, gözünüzü oynattığınız anlaşılır ve bu “fiksasyon kaybı” olarak kaydedilir.

İkinci yöntem ise cihazdaki küçük bir kameranın test boyunca göz bebeğinizin hareketlerini izlemesidir (Göz İzleme). Eğer gözünüzü oynatırsanız, bu da rapora yansır. Bazen teknisyen de bir ekrandan gözünüzü canlı olarak izleyebilir. Bu kontroller, test sonuçlarının güvenilirliğini artırır.

Görme Alanı Testi Ne Kadar Sürer?

Bir göz için test süresi, hangi detay seviyesinde tarama yapıldığına (test deseni) ve kullanılan programa (test stratejisi) bağlı olarak değişir. Genellikle bu süre birkaç dakikadır. En sık kullanılan desenler merkezi 24 veya 30 dereceyi tarayan 24-2 ve 30-2 desenleridir. Glokom taraması ve takibinde genelde bunlar tercih edilir.

Eğer daha merkezi bir sorun düşünülüyorsa veya hastalık ileri evredeyse, sadece merkezi 10 dereceyi çok daha detaylı inceleyen 10-2 deseni kullanılabilir. SITA gibi akıllı algoritmalar, sizin cevaplarınıza göre testi adapte ederek süreyi olabildiğince kısaltmaya çalışır.

Görme Alanı Testi Raporundaki Haritalar Ne Anlama Gelir?

Test sonucunda elinize geçen rapor ilk başta karışık gelebilir. Üzerinde çeşitli haritalar ve sayılar bulunur. Gri Tonlamalı Harita bunlardan biridir. Görme alanınızın genel bir resmini çizer. Koyu gri veya siyah alanlar görmenin daha zayıf olduğu, açık tonlar ise daha iyi olduğu yerleri gösterir. Hızlı bir fikir verir ama tek başına tanı koymak için yeterli değildir.

Toplam Sapma Haritaları ise her bir test noktasındaki görme hassasiyetinizi, sizin yaşınızdaki sağlıklı insanların ortalamasıyla karşılaştırır. Negatif değerler, o noktada ortalamadan daha kötü gördüğünüzü gösterir. Bir de bu sapmanın istatistiksel olarak ne kadar anlamlı olduğunu gösteren olasılık haritası vardır. Katarakt gibi genel bir bulanıklık bu haritayı etkileyebilir. Desen Sapması Haritaları ise bu genel bulanıklığı (varsa) hesaba kattıktan sonra geriye kalan bölgesel, yani glokom gibi hastalıklara daha özgü kayıpları öne çıkarır. Bu nedenle tanı için daha değerlidir.

Görme Alanı Testi Raporundaki Sayısal Değerler (MD, PSD, VFI) Neyi Gösterir?

Test raporunuzda MD, PSD ve VFI gibi kısaltmalar görebilirsiniz. Bunlar görme alanınızın genel durumu hakkında bize hızlıca fikir veren özet sayılardır.

• MD (Ortalama Sapma) değeri, tüm test noktalarına bakarak görme alanınızın yaşınıza göre ortalamadan ne kadar saptığını tek bir sayı ile özetler. Eksi (-) bir değer, genel bir kayıp olduğunu işaret eder ve hastalığın genel ciddiyeti hakkında bir ipucu verir.
• PSD (Desen Standart Sapması) ise alan içindeki ‘iniş çıkışları’, yani görmenin ne kadar düzensiz olduğunu ölçer. Yüksek bir PSD, bazı bölgelerin diğerlerinden belirgin şekilde daha zayıf olduğu lokalize, yani bölgesel kayıplar olabileceğini düşündürür. Bu özellikle glokom gibi hastalıklarda erken bir işaret olabilir.
• VFI (Görme Alanı İndeksi), daha yeni bir ölçümdür ve görme alanınızın yüzde kaçının sağlıklı kaldığını gösterir. %100 tamamen sağlıklı, %0 ise tam kayıp demektir. VFI, özellikle merkezi görmeye daha çok önem verir ve zaman içindeki ilerlemeyi takip etmede kullanışlıdır.

Glokoma Özel GHT Analizi Görme Alanı Testi Raporunda Neyi İfade Eder?

Raporun bir bölümünde Glokom Hemifield Testi (GHT) sonucunu görebilirsiniz. Bu analiz özellikle glokom için geliştirilmiştir. Görme alanının üst yarısındaki belirli bölgelerin hassasiyetini, alt yarıdaki tam simetrik bölgelerle karşılaştırır.

Glokom genellikle görme alanının üst ve alt yarılarında eşit olmayan hasara yol açtığı için bu karşılaştırma önemlidir. GHT sonucu genellikle “Normal Sınırlar İçinde”, “Sınırda” veya “Normal Sınırların Dışında” şeklinde belirtilir. “Normal Sınırların Dışında” sonucu, glokoma ait bir hasar olabileceğini kuvvetle düşündürür.

Görme Alanı Testinin Güvenilirliğini Neler Etkiler?

Test sonuçlarının doğru olması için testin güvenilir bir şekilde yapılması şarttır. Güvenilir olmayan bir sonuç bizi yanıltabilir. Testin güvenilirliği hem size hem de testin yapılışına bağlıdır.

Size bağlı faktörler arasında yorgunluk ve dikkatsizlik (ışıkları kaçırmanıza neden olabilir), testi tam anlamamak, gözünüzü hedefte sabit tutamamak (fiksasyon kaybı), ışık yokken düğmeye basmak (yanlış pozitif) veya gördüğünüz ışığa basmamak (yanlış negatif) sayılabilir. Ayrıca ilk kez test yaptıranlarda bir “öğrenme etkisi” olabilir, yani teste alıştıkça sonuçlar biraz daha iyi çıkabilir.

Testle ilgili faktörler ise test yapılan ortamın sakinliği, teknisyenin deneyimi ve size verdiği talimatların netliği, test sırasında kullanılan düzeltici lenslerin (varsa) temizliği ve doğru yerleştirilmesi gibi durumlardır. Lensin kenarı veya üzerindeki bir leke yapay bir kusur yaratabilir.

Görme Alanı Testi ile Glokomda Sık Görülen Kusur Desenleri Nelerdir?

Glokom, görme alanında oldukça tipik bazı hasar desenleri oluşturabilir. Bunları testte görmek tanıyı destekler. En sık rastlananlardan biri Arkuat Skotom’dur. Bu kör noktadan başlayıp yukarı veya aşağı doğru yay şeklinde uzanan bir kayıp alanıdır ve genellikle yatay orta çizgiyi geçmez.

Bir diğeri Nazal Basamak’tır. Görme alanının burun tarafında, yatay orta çizginin üstü ile altı arasında bir “basamak” şeklinde hassasiyet farkı olmasıdır. Bu da glokomun erken bulgularındandır. İleri evre glokomda ise görme alanı çevreden merkeze doğru genel bir daralma gösterebilir. Bazen de sadece kör noktanın normalden daha büyük olduğu genişlemiş kör nokta görülebilir.

Görme Alanı Testi ile Beyin veya Sinir Kaynaklı Hangi Kusur Desenleri Saptanabilir?

Görme alanı kusurları sadece glokomdan kaynaklanmaz. Beyin veya görme sinirleriyle ilgili sorunlar da belirli desenlere yol açar. Örneğin Hemianopsi görme alanının tam yarısının kaybıdır. Eğer her iki gözde aynı taraf (sağ veya sol) kayıpsa buna Homonymous Hemianopsi denir ve genellikle inme veya beyin tümörü gibi optik kiazma (sinirlerin çaprazlaştığı yer) arkasındaki bir sorunu gösterir.

Eğer her iki gözün dış (şakak) tarafları kayıpsa, bu Bitemporal Hemianopsi’dir ve sıklıkla optik kiazmaya baskı yapan bir hipofiz tümörüne işaret eder. Altitudinal Kusur ise görme alanının alt veya üst yarısının tamamen kaybıdır ve genellikle optik sinirin kanlanma sorunlarında (AION) görülür. Merkezi veya hem merkezi hem kör noktayı içeren Çekosentral Skotomlar ise daha çok optik sinir iltihabı (optik nevrit) veya bazı ilaç zehirlenmelerinde karşımıza çıkar.

Görme Alanı Testi Glokom Tanısında Neden Önemlidir?

Glokom tanısı sadece göz tansiyonu ölçerek konulamaz. Çünkü bazen tansiyon normal olsa bile glokom olabilir (normal tansiyonlu glokom) veya tansiyon yüksek olsa da henüz hasar başlamamış olabilir. Görme alanı testi, göz sinirindeki yapısal hasarın görme fonksiyonuna, yani sizin görmenize yansıyıp yansımadığını gösterir.

Glokoma özgü tipik görme alanı kayıplarını (arkuat skotom, nazal basamak gibi) saptamak, tanıyı doğrulamada çok önemli bir adımdır. Özellikle şüpheli durumlarda, henüz başka belirti vermemiş erken hasarı yakalamamızı sağlar. Bu nedenle glokom tanısının temel taşlarından biridir.

Görme Alanı Testi ile Glokom Nasıl Takip Edilir?

Glokom kronik, yani ömür boyu süren ve genellikle ilerleyen bir hastalıktır. Bu yüzden düzenli takip şarttır. Görme alanı testi, hastalığın zaman içinde nasıl seyrettiğini anlamak için kullanılır. Yani hastalık stabil mi kalıyor, yoksa ilerliyor mu? İlerliyorsa ne hızda ilerliyor?

Bu takip, uygulanan tedavinin (genellikle göz tansiyonunu düşürmeye yönelik ilaçlar, lazer veya ameliyat) yeterli olup olmadığını değerlendirmemizi sağlar. Eğer görme alanında kötüleşme devam ediyorsa, tedavi yetersiz kalıyor demektir ve daha güçlü bir tedaviye geçmek veya hedeflenen göz tansiyonunu daha da düşürmek gerekebilir. Eğer alan stabil kalıyorsa, tedavi işe yarıyor demektir. Bu nedenle düzenli görme alanı testi takibi, glokom yönetiminin ayrılmaz bir parçasıdır.

GPA Analizi Görme Alanı Testi ile Glokom Takibini Nasıl Kolaylaştırır?

Glokom takibinde karşılaşılan zorluklardan biri, testten teste görülen küçük değişikliklerin gerçek bir kötüleşme mi yoksa normal bir dalgalanma mı olduğunu ayırt etmektir. İşte Rehberli İlerleme Analizi (GPA) burada devreye girer. Bu Humphrey cihazındaki özel bir yazılımdır.

GPA, zaman içinde yapılan tüm görme alanı testlerinizi istatistiksel olarak analiz eder. Belirli noktalardaki kötüleşmenin tesadüfi mi yoksa anlamlı mı olduğunu belirler. Ardışık testlerde tekrarlayan bir kötüleşme saptarsa bunu raporunda özel işaretlerle (üçgenlerle) belirtir (“Olay Analizi”). Ayrıca VFI veya MD gibi değerlerin zamanla ne hızda düştüğünü hesaplayarak hastalığın ilerleme hızını tahmin eder (“Trend Analizi”). Bu objektif analiz, bize glokomun ilerleyip ilerlemediği konusunda daha güvenilir bilgi verir ve tedavi kararlarımızı destekler. GPA’nın doğru çalışması için karşılaştırılan testlerin aynı programla (örn. SITA Fast 24-2) yapılmış olması gerektiğini unutmamak gerekir.

Görme Alanı Testi Hangi Optik Sinir Hastalıklarında Yapılır?

Görme alanı testi, gözü beyne bağlayan optik sinirin kendisini etkileyen birçok hastalığın teşhis ve takibinde de önemlidir. Örneğin genellikle gençlerde görülen ve MS ile ilişkili olabilen Optik Nevrit (optik sinir iltihabı) durumunda, görme kaybının derecesini ve tipini (genellikle merkezi kayıp) belirlemek ve iyileşmeyi izlemek için kullanılır.

Optik sinirin damarsal sorunlarına bağlı ani görme kaybı olan İskemik Optik Nöropati (AION) durumunda da tanıya yardımcı olur ve tipik kayıp desenlerini (genellikle alanın alt veya üst yarısının kaybı) gösterir. Ayrıca Leber’in Herediter Optik Nöropatisi (LHON) gibi kalıtsal optik sinir hastalıkları veya travma ya da basıya bağlı optik sinir hasarlarında da görme alanındaki değişiklikleri değerlendirmek için bu teste başvurulur.

Görme Alanı Testi Hangi Nörolojik Durumlar İçin Gereklidir?

Beyindeki görme yollarını etkileyen sorunlar da görme alanı testinde kendini gösterebilir. Özellikle Hipofiz Bezi Tümörleri, optik sinirlerin çaprazlaştığı yere (optik kiazma) baskı yaparak her iki gözün dış yarılarında görme kaybına (bitemporal hemianopsi) neden olabilir. Görme alanı testi, bu durumu saptamak, baskının derecesini anlamak ve ameliyat sonrası iyileşmeyi takip etmek için çok değerlidir.

Ayrıca inme (felç), beyin tümörleri veya kafa travmaları gibi optik kiazmanın arkasındaki görme yollarını etkileyen durumlar da genellikle her iki gözün aynı tarafında görme kaybına (homonymous hemianopsi) yol açar. Görme alanı testi, hasarın beyindeki yerini tahmin etmemize yardımcı olabilir. İdiyopatik İntrakraniyal Hipertansiyon (İİH) gibi kafa içi basıncın arttığı durumlarda da optik sinir başı şişer (papilödem) ve bu durum görme alanında genişlemiş kör nokta veya başka kayıplara neden olabilir. Test, bu hastalığın takibinde de kullanılır.

Görme Alanı Testi Ne Sıklıkla Yapılmalıdır?

Bu sorunun tek bir cevabı yok. Görme alanı testinin ne sıklıkla yapılacağı kişiye özel olarak belirlenir. Bu karar; yaşınız, risk faktörleriniz, mevcut göz hastalığınız (varsa), hastalığın ciddiyeti ve ilerleme hızı gibi birçok faktöre bağlıdır.

Özellikle glokom söz konusu olduğunda, genellikle tanı konulduktan sonraki ilk birkaç yıl hastalığın ilerleme hızını anlamak için daha sık (örneğin yılda 2-3 kez) test yapmak önerilebilir. Hastalık stabil hale geldiğinde ve göz tansiyonu kontrol altındaysa, takip aralığı uzatılabilir (örneğin yılda bir kez). Ancak hastalık ilerliyorsa veya risk yüksekse daha sık takip gerekir. Glokom şüphesi olanlarda başlangıçta 6-12 ayda bir kontrol yapılıp, durum stabilse aralık açılabilir. Hidroksiklorokin kullananlarda ise genellikle yıllık takip önerilir. Doktorunuz sizin için en uygun takip sıklığını belirleyecektir.