Ektropion (Göz Kapaklarının Dışa Dönmesi)

Ektropion (göz kapaklarının dışa dönmesi), alt göz kapağının normal anatomik konumundan uzaklaşarak dışa doğru dönmesiyle ortaya çıkan bir göz kapağı pozisyon bozukluğudur. Bu durum göz yüzeyinin yeterince korunamamasına, gözyaşının düzgün dağılmamasına ve kronik göz kuruluğu ile irritasyon gelişmesine neden olabilir.

Yaşa bağlı ektropion, özellikle ileri yaş grubunda göz kapağını destekleyen kas ve bağ dokularının zayıflaması sonucu gelişen en yaygın ektropion tipidir. Kapak gevşemesi nedeniyle alt kapak göz küresinden uzaklaşır ve bu durum sürekli sulanma, kızarıklık ve göz yüzeyinde hassasiyet gibi belirtilerle kendini gösterir.

Sikatrisyel ektropion, travma, yanık, cerrahi izleri veya kronik deri hastalıkları sonrası göz kapağı derisinin kısalmasıyla ortaya çıkar. Deri ve çevre dokulardaki fibrotik değişiklikler kapağın dışa çekilmesine neden olur ve kornea yüzeyinin açıkta kalmasına bağlı olarak enfeksiyon ve keratit riski artabilir.

Ektropion tedavisi, altta yatan nedene ve deformitenin derecesine göre planlanır. Hafif olgularda suni gözyaşı ve koruyucu göz damlaları semptom kontrolü sağlayabilirken, ileri vakalarda göz kapağının anatomik pozisyonunu düzeltmeye yönelik cerrahi müdahale kalıcı ve etkili bir tedavi seçeneği olarak uygulanır.

Ektropion (Göz Kapağının Dışa Dönmesi) Nedir ve Gözümüzde Hangi Dengeleri Bozar?

Gözümüzü son derece hassas lensleri olan ileri teknoloji bir kameraya, göz kapaklarımızı ise bu lensi dış dünyanın tüm zararlı etkilerinden koruyan otomatik bir kapağa benzetebiliriz. Bu kapak sistemi, gözün şeffaf ön yüzeyi olan kornea ile her an mükemmel bir temas halinde olmak zorundadır. Ektropion, göz kapağının, özellikle de alt göz kapağının kenar kısmının göz yuvarlağından uzaklaşarak dışarıya, yanaklara doğru dönmesi durumudur. Bu anatomik uzaklaşma gerçekleştiğinde, aradaki o mükemmel temas ortadan kalkar.

Normal şartlar altında kapalı ve sürekli nemli kalması gereken gözün iç zarı, bir anda rüzgara, toza, güneşe ve kuru havaya maruz kalır. İnsan vücudu, bu kuruma tehdidine karşı kendini savunmak amacıyla aslında yumuşak ve ıslak olması gereken bu iç dokuyu zamanla kalınlaştırır, adeta deriye benzer sert bir yapıya dönüştürür. Bu savunma mekanizması maalesef gözde sürekli bir kızarıklık, şiddetli bir yanma hissi ve hiç bitmeyen bir iltihaplanma döngüsü başlatır. Göz kapağının koruyucu bariyer işlevini yitirmesi, gözyaşı dengesinin tamamen altüst olması anlamına gelir. Eğer bu durum erken fark edilip düzeltilmezse, basit bir estetik sorunun çok ötesine geçerek kornea üzerinde kalıcı hasarlar bırakabilir ve görme kalitesini derinden etkileyebilir.

Ektropion Gelişiminde Göz Kapağı Anatomisinin Rolü Nedir?

Göz kapağının yerçekimine karşı koyarak dik ve gergin durabilmesi, kendi içindeki son derece hassas katmanların uyumuna bağlıdır. Göz kapağını, birbirine sıkıca yapışmış iki ayrı sayfa gibi düşünebilirsiniz. Ön sayfada, gözümüzü dışarıdan gördüğümüzde fark ettiğimiz ince cilt dokusu ve gözümüzü kapatmamızı sağlayan dairesel kaslar bulunur. Arka sayfada ise kapağa asıl şeklini ve kıkırdaksı sertliğini veren taşıyıcı bir iskelet plak ile gözün beyazını örten zar tabakası yer alır.

Bu iki katmanın bir arada, pürüzsüz ve gergin durmasını sağlayan asıl güç, kapağın iç ve dış köşelerinden göz çukuru kemiklerine tutunan çok sağlam bağlardır. Göz kapağı, bu iki kemik arasına gerilmiş bir hamak gibi havada asılı durur. Hamağın iplerinden biri gevşediğinde veya koptuğunda ortadaki kumaş nasıl aşağı doğru sarkarsa, göz kapağını tutan bu bağlar esnediğinde de kapak aşağı ve dışa doğru sarkmaya başlar. Ayrıca alt göz kapağının içinde, kapağın açılıp kapanmasını koordine eden çok ince ve görünmez kas sistemleri vardır. Tüm bu parçalar, günde on binlerce kez yaptığımız göz kırpma hareketini kusursuzlaştırmak için çalışır. Yapıdaki herhangi bir gevşeme, bu kusursuz mekanizmayı bozar.

Ektropion Hastalığının Altında Yatan Nedenler ve Tipleri Nelerdir?

Bu anatomik problemin tek bir sebebi yoktur. Göz kapağının dışa dönmesi, çok farklı mekanizmaların bozulmasıyla ortaya çıkabilir. Sorunun kökenine inmek ve kalıcı bir çözüm üretebilmek için öncelikle tablonun hangi tipe uyduğunu belirlemek gerekir.

Ana ektropion tipleri şunlardır:

• İnvolüsyonel
• Skatrisiyel
• Paralitik
• Mekanik
• Konjenital

Bu tiplerin her biri, tamamen farklı bir doku bozulmasını temsil eder. Kimi zaman sadece yaşlanmanın getirdiği doğal bir doku yorgunluğu söz konusuyken, kimi zaman geçirilmiş ağır bir travmanın bıraktığı yara izleri başroldedir. Bazen de sorun dokularda değil dokulara hareket emrini veren sinir ağındadır. Dolayısıyla doğru müdahale yolunu çizebilmek için sorunun adını tam ve eksiksiz koymak gerekir.

Yaşlanma Süreci İnvolüsyonel Ektropion Oluşumunu Nasıl Etkiler?

Günlük hayatta en sık karşılaşılan tür, yaşlanma ile birlikte ortaya çıkan involüsyonel ektropiondur. Genellikle ileri yaş grubundaki bireylerde kendini gösterir. Yıllar geçtikçe insan vücudundaki tüm bağ dokuları, eklemler ve cilt elastikiyetini sağlayan kollajen lifleri zayıflar. Göz çevresi de bu doğal yaşlanma sürecinden nasibini alır.

Göz kapağını kemiklere bağlayan ve az önce hamak iplerine benzettiğimiz o sağlam tendonlar, yıllar süren göz kırpma hareketlerinin ve yerçekiminin etkisiyle tıpkı çok kullanılmış eski bir lastik bant gibi uzar, sünner ve esnekliğini yitirir. Bununla birlikte kapağın içindeki taşıyıcı kıkırdak yapı da incelerek zayıflamaya başlar. Tüm bu destekleyici elemanların gücünü yitirmesiyle birlikte göz kapağı yavaş yavaş göz yuvarlağından uzaklaşarak dışarı doğru devrilir. Bu süreç bir gecede olmaz; aylar veya yıllar içinde yavaş yavaş ilerler ve genellikle ilk başta sadece hafif bir sulanma şikayetiyle kendini belli eder.

Geçirilmiş Ameliyatlar ve Yanıklar Skatrisiyel Ektropion İçin Neden Risktir?

Bazı durumlarda sorun kapağın gevşemesi değil tam aksine cildin anormal derecede gerginleşmesi ve kısalmasıdır. Skatrisiyel ektropion adı verilen bu tabloda ana faktör, yara izleridir (skar dokusu). Yüz bölgesine alınan şiddetli darbeler, trafik kazaları, kimyasal madde dökülmesi sonucu oluşan yanıklar veya daha önce estetik amaçlı yapılmış ancak gereğinden fazla doku çıkarılmış alt göz kapağı ameliyatları bu duruma yol açabilir.

Cilt iyileşirken her zaman bir büzüşme eğilimi gösterir. Hasar gören bölgede oluşan yara izi, normal bir cilt gibi esnek değildir; serttir ve sürekli olarak etrafındaki dokuları kendine doğru çeker. Bu çekme kuvveti, göz kapağını tıpkı çok kısa dikilmiş bir elbisenin bedeni kasması gibi aşağı ve dışa doğru zorlar. Burada dokular bol gelmemekte, aksine yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle çözümü en karmaşık olan ve doku eklenmesini gerektiren vakalar genellikle bu grupta yer alır.

Yüz Felci Geçiren Hastalarda Paralitik Ektropion Neden Gelişir?

Vücudumuzdaki her kasın hareket edebilmesi için beynimizden gelen elektrik sinyallerine ihtiyacı vardır. Yüzümüzde mimiklerimizi yapmamızı ve gözlerimizi kapatmamızı sağlayan kasları kontrol eden çok önemli bir sinir ağı bulunur. Çeşitli enfeksiyonlar, tümörler veya nedeni bilinemeyen ani iltihaplanmalar sonucunda yüz felci geliştiğinde, bu sinir ağı görevini yapamaz hale gelir.

Elektrik akımı kesilen göz çevresi kasları anında tüm gerginliğini ve gücünü kaybeder. Kas tonusu sıfıra inince, yerçekimi galip gelir ve alt göz kapağı anında aşağı doğru sarkmaya başlar. Paralitik ektropion dediğimiz bu durumda hastanın en büyük problemi sadece kapağın dışa dönmesi değil gözünü istese de kapatamamasıdır. Uyku sırasında bile göz açık kalır. Koruyan ve nemlendiren bir mekanizma kalmadığı için gözün ön yüzeyi saatler içinde kurumaya başlar ve acil müdahale edilmezse durum çok tehlikeli boyutlara ulaşabilir.

Ektropion Hastalarının Günlük Hayatta Karşılaştığı Şikayetler Nelerdir?

Bu anatomik bozulmayı yaşayan hastaların günlük yaşam kaliteleri ciddi şekilde sekteye uğrar. Dışarıdan bakıldığında sadece estetik bir sarkma gibi görünse de hastanın iç dünyasında ve fiziksel hissiyatında yarattığı tahribat oldukça büyüktür. Sürekli olarak bir mendille göz silme ihtiyacı hissetmek sosyal ortamlarda kişiyi son derece rahatsız eder. Dahası, her silme hareketi zaten gevşemiş olan kapağı biraz daha bozar ve ciltte tahriş yaratır.

Karşılaşılan temel şikayetler şunlardır:

• Sulanma
• Yanma
• Batma
• Çapaklanma
• Kızarıklık
• Ağrı

Bu hisler gün boyu hastanın yakasını bırakmaz. Rüzgarlı veya klimalı ortamlarda şikayetler daha da şiddetlenir. Gece göz tam kapanmadığı için sabahları uyanıldığında kirpik diplerinde yoğun bir kurumuş salgı birikir ve gözü açmak eziyet haline gelebilir. Zamanla bu kronikleşen tablo psikolojik olarak da hastayı yıpratır ve insanlardan izole bir yaşam sürmesine neden olabilir.

Gözyaşı Kanalı Sağlamken Ektropion Neden Sürekli Sulanmaya Yol Açar?

Pek çok hasta, gözlerinde sürekli yaşarma olduğu için gözyaşı kanallarının tıkalı olduğunu düşünür. Ancak ektropion vakalarında kanallar genellikle tamamen açıktır; sorun sistemin giriş kapısındadır. Gözyaşımız görevini tamamladıktan sonra burun boşluğuna doğru akarak tahliye edilir. Bu tahliye işlemi, alt ve üst göz kapaklarımızın iç kısmında bulunan, gözle zor görülen milimetrik delikler (punktum) sayesinde gerçekleşir.

Gözyaşı sistemi aktif bir pompa gibi çalışır. Göz kırptıkça yaşlar bu deliklere doğru itilir. Ancak alt kapak dışarı doğru döndüğünde, tahliye deliği de gözün içindeki yaş gölünden uzaklaşır ve havaya doğru bakmaya başlar. Su birikintisi aşağıdadır ancak suyu çekecek olan borunun ucu havada kalmıştır. Boru tıkalı olmasa bile suyla temas etmediği için tahliye gerçekleşmez. Gidecek yeri kalmayan gözyaşı kapaklardan taşar, yanaklardan aşağı süzülür. Bu yüzden ortada bir tıkanıklık olmamasına rağmen göz sürekli sulanır ve taşar.

Ektropion Teşhisinde Hangi Özel Muayene Testleri Kullanılır?

Tanı koymak genellikle ilk bakışta mümkündür; ancak doğru tedavi planını çizebilmek için sorunun sadece varlığını değil derecesini ve hangi dokuların ne kadar esnediğini bilmek gerekir. Bunun için ofis şartlarında, herhangi bir can yanması veya ağrı oluşturmadan uygulanan bazı özel fiziksel ve biyomekanik testler yapılır.

Uygulanan temel testler aşağıdaki gibidir:

• Distraksiyon
• Geri
• Çimdikleme
• Biyomikroskobik
• Floresein

Örneğin kapağı hafifçe öne doğru çekerek gözden ne kadar uzaklaştığını milimetre cinsinden ölçmek, yatay gevşemenin kesin bir kanıtıdır. Ya da kapağı parmakla aşağı çekip aniden bıraktığımızda, hastanın hiç kırpmasına gerek kalmadan kapağın lastik gibi anında eski yerine dönüp dönmediği kontrol edilir. Eğer kapak tembelce dışarıda kalıyorsa, bu kas gücünün ve doku esnekliğinin tamamen yitirildiğini gösterir. Ayrıca mikroskop altında özel boyalar damlatılarak, gözün ön yüzeyindeki kurumanın ve hücresel hasarın boyutu da çok net bir şekilde haritalandırılır.

Ektropion Ameliyatı Öncesinde Hangi Geçici Tedaviler Uygulanır?

Hiçbir hap, krem veya damla, anatomik olarak dışarı dönmüş bir göz kapağını sihirli bir şekilde eski yerine getiremez. Kesin çözüm her zaman cerrahidir. Fakat hastanın ameliyata hazırlanması gereken süreçte veya çeşitli sağlık sorunları nedeniyle ameliyatın hemen yapılamayacağı bekleme dönemlerinde, gözü korumak ve şikayetleri bastırmak son derece önemlidir. Bu süreçte amaç açıkta kalan dokuları nemli tutmak ve olası bir enfeksiyonun önüne geçmektir.

Kullanılan bazı geçici yöntemler şunlardır:

• Damlalar
• Jeller
• Merhemler
• Bantlar
• Toksin

Gün içinde yoğun kıvamlı nemlendiriciler, geceleri ise buharlaşmayı tamamen engelleyen kapatıcı merhemler kullanılır. Ayrıca özel cilde dost tıbbi bantlarla, sarkmış olan alt kapak geçici olarak yukarı doğru asılarak mekanik bir destek sağlanabilir. Bu yöntemler sadece hastaya konfor sağlamak ve korneayı tehlikeden korumak amacıyla tasarlanmış köprüleyici adımlardır.

Ektropion Tedavisinde Neden Sadece Cerrahi Yöntemler Kalıcı Çözüm Sağlar?

Göz kapağının yapısal çöküşünü onarmak, tıpkı taşıyıcı kolonları zarar görmüş bir binayı güçlendirmeye benzer. Binanın dışını boyamak veya pencerelerini değiştirmek binanın çökmesini engellemez; temele inmek ve taşıyıcı sistemi yeniden inşa etmek gerekir. Ektropion durumunda da dokular fiziksel olarak uzamış, yırtılmış veya yer değiştirmiştir.

Biyolojik olarak bozulan bu mekaniği düzeltmenin tek yolu, uzayan bağları kısaltmak, zayıflayan kıkırdakları germek ve doğru anatomik açıyı yeniden oluşturmaktır. Sarkmış bir yelkeni düşünün; ipleri tekrar gerip direğe sağlamca bağlamadan o yelken rüzgarla dolamaz. Cerrahi müdahale de bunu yapar. Mikroskobik düzeyde yapılan kesiler ve dikişlerle, göz kapağının gerginliği yeniden kalibre edilir ve gözyaşı delikleri tekrar olması gereken yere, gözyaşı gölünün tam içine konumlandırılır.

Ektropion Ameliyatlarında Hangi Özel Cerrahi Stratejiler Kullanılır?

Her gözün ve her hastanın doku yapısı farklıdır, bu nedenle tek tip bir ameliyat yöntemi yoktur. Ameliyatın planlaması hastanın yüz anatomisine, dokularının elastikiyetine ve ektropionun hangi bölgede en çok yoğunlaştığına göre kişiye özel olarak terzi işi tasarlanır. En sık uygulanan yöntem gözün dış köşesindeki bağların kısaltılıp kemiğe yeniden asılmasını içeren tekniktir.

Eğer kapağın tamamı değil de sadece buruna yakın olan iç kısmı dışarı dönmüşse, oradaki dokulardan çok küçük bir parça çıkarılarak kapağın tekrar içe dönmesi sağlanır. Sorun çok daha büyük ve kapağın tamamı yatay eksende bollaşmışsa, kapağın ortasından minik bir üçgen veya beşgen şeklinde doku parçası kesilip çıkarılarak kapak boyu fiziksel olarak kısaltılır. Tüm bu işlemler milimetrik hesaplamalarla yapılır ve amaç sadece fonksiyonu düzeltmek değil aynı zamanda dışarıdan bakıldığında ameliyat izini saklayacak estetik bir görünüm de elde etmektir.

Skatrisiyel Ektropion Vakalarında Cilt Yaması (Greft) Uygulaması Nasıl Yapılır?

Yanıklar veya kötü iyileşmiş yaralar nedeniyle cildin büzüşerek göz kapağını aşağı çektiği durumlarda, diğer yöntemlerde uygulanan germe veya kısaltma işlemleri işe yaramaz. Çünkü sorun kumaşın bollaşması değil kumaşın dar gelmesidir. Dar gelen bir elbiseyi daha da daraltırsanız sadece durumu kötüleştirirsiniz. Bu gibi durumlarda vücudun başka bir bölgesinden alınan sağlıklı cilt dokusuyla o bölgeye kumaş eklemesi, yani yama (greft) yapılması zorunludur.

Ameliyat sırasında öncelikle kapağı aşağı çeken o sert yara izi tamamen kesilerek temizlenir ve göz kapağı özgür bırakılarak yukarı doğru çekilir. Ancak geride boş bir doku alanı kalır. Bu boşluğu kapatmak için, göz çevresindeki cilt dokusuna en çok benzeyen kulak arkası, köprücük kemiğinin üstü veya bazen üst göz kapağındaki fazla deriden uygun büyüklükte bir parça alınır. Alınan bu cilt, o bölgeye çok ince dikişlerle yerleştirilir. Yeni yerine nakledilen cildin altındaki damarlarla kaynaşması ve beslenmesi için günlerce sürecek, hafif baskı yapan özel pansuman teknikleri uygulanır.

Yüz Felcine Bağlı Ektropion Durumlarında Hangi Farklı Cerrahi Yollar İzlenir?

Sinir hasarına bağlı olarak kasların tamamen felç olduğu ektropion vakaları, sadece dokuları gererek çözülemeyecek kadar karmaşıktır. Çünkü dokuları doğru yere assanız bile, gözü kırpmayı sağlayacak motor güç ortada yoktur. Bu durumda alt kapağı toparlamak yetmez, aynı zamanda üst göz kapağına da müdahale ederek gözün kapanabilmesi için dışarıdan bir destek kuvveti yaratmak gerekir.

Bu gruptaki hastalar için üst göz kapağının içine, dışarıdan kesinlikle belli olmayan ve göz hareketlerini engellemeyen çok küçük altın veya platin ağırlıklar yerleştirilir. Altının seçilmesinin nedeni vücutla son derece uyumlu olması ve küçük hacmine rağmen ağır bir metal olmasıdır. Bu küçük ağırlık sayesinde, hasta gözünü kapatmaya çalıştığında yerçekiminin de yardımıyla üst kapak aşağı doğru iner ve gözün örtülmesini sağlar. Korneanın hızla kuruyup delinebileceği çok riskli acil durumlarda ise göz kapakları köşelerinden cerrahi olarak birbirine dikilerek göz zorunlu korumaya alınır.

Ektropion Ameliyatı Sonrası İyileşme Sürecinde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Ameliyatın başarısı, cerrahi masada atılan dikişlerin kusursuzluğu kadar, hastanın evine döndükten sonraki günlerde bu dikişlere nasıl baktığına da bağlıdır. Dokuların yeni konumlarına adapte olması ve iyileşme hücrelerinin işlerini yapabilmesi için hassas bir dinlenme dönemi şarttır. İlk birkaç gün göz çevresinde şişlik, hafif morluklar ve gerginlik hissi olması iyileşme sürecinin son derece doğal bir parçasıdır.

Dikkat edilmesi gereken kurallar şunlardır:

• Kompres
• Ovalamamak
• Zorlanmamak
• Damlalar
• Güneşlik

İlk kırk sekiz saat boyunca uygulanan soğuk baskılar, doku içi kanamaları durdurur ve ödemi çok hızlı bir şekilde indirir. Gözü kaşımak veya yastığa yüzüstü yatmak, atılan mikro dikişlerin kopmasına ve onarılan dokunun tekrar sarkmasına neden olabilir. Enfeksiyonları engellemek için doktorun verdiği ilaçları saatinde kullanmak çok önemlidir. Özellikle cilt yaması yapılan hastalar için yeni nakledilen cildin güneşe maruz kalması, o bölgede kalıcı koyu renkli lekelerin oluşmasına yol açabileceğinden, iyileşme süreci boyunca güneşten titizlikle kaçınmak gerekir.

Tedavi Edilmeyen Ektropion Hastalarını Hangi Tehlikeler Beklemektedir?

Göz kapağının dışa dönmesi sorununu sadece kozmetik bir kusur, ilerleyen yaşın getirdiği basit bir sarkma veya göz sulanması olarak görmek yapılabilecek en büyük hatadır. Gözümüzün savunma sistemi bir kez açık verdiğinde, tehlikeler zincirleme bir şekilde birbirini izler. Gözün ön yüzeyi sürekli olarak kuru havayla temas ettiğinde, kornea adı verilen saydam tabaka üzerinde derin yaralar ve ülserler açılmaya başlar.

Bu yaralar, havada uçuşan bakterilerin doğrudan gözün iç tabakalarına girmesi için açık bir kapı görevi görür. Tedavi ertelendikçe, dokulardaki esneme kronikleşir ve göz kapağı giderek sertleşir; bu da ileride yapılacak ameliyatın zorluğunu ve başarı riskini artırır. En korkutucu olanı ise, kontrol altına alınamayan enfeksiyonların ve derinleşen kornea yaralarının, kalıcı görme kayıplarına, hatta gözün tamamen kaybedilmesine kadar varan geri dönüşümsüz sonuçlar doğurabilmesidir.

Sıkça Sorulan Sorular