İçindekiler:
Psödotümör serebri, beyinde tümör bulunmamasına rağmen kafa içi basıncının yükselmesiyle ilişkili bir tablodur. Günümüzde bu durum çoğunlukla idiopatik intrakraniyal hipertansiyon olarak adlandırılır. Baş ağrısı, geçici görme kararmaları, çift görme ve kulakta nabızla uyumlu ses duyulması sık karşılaşılan yakınmalar arasındadır. Kafa içi basıncındaki artış, görme siniri başında papilödem adı verilen şişliğe neden olabilir. Hastalığın seyri kişiden kişiye değiştiği için tanı ve tedavi, göz hastalıkları ile nöroloji başta olmak üzere ilgili branşların değerlendirmesiyle planlanmalıdır.
Psödotümör Serebri Nedir?
Psödotümör serebri, kafa içi basıncının arttığı ancak bu durumu açıklayan bir beyin tümörü, hidrosefali veya başka bir yapısal nedenin saptanmadığı hastalıktır. "İdiopatik" ifadesi, basınç artışının nedeninin belirlenemediğini belirtir. Bilinen bir ilaç, damar hastalığı veya sistemik durum kafa içi basınç artışını açıklıyorsa tablo doğrudan idiopatik olarak adlandırılmaz. Bu nedenle benzer bulgulara yol açabilecek ikincil nedenlerin dışlanması tanının önemli bir parçasıdır.
Kafa içi basınç artışı, görme sinirinin gözün arka kısmında görülen bölümünde şişmeye yol açabilir. Papilödem, göz muayenesinde saptanabilen ve görme fonksiyonlarının yakından izlenmesini gerektiren önemli bir bulgudur. Basınç uzun süre yüksek kaldığında görme alanı etkilenebilir ve bazı hastalarda kalıcı görme kaybı gelişebilir.
Psödotümör Serebri Kimlerde Görülür?
Hastalık her yaşta ve her cinsiyette görülebilir. Bununla birlikte doğurganlık çağındaki kadınlarda ve obezitesi bulunan kişilerde daha sık karşılaşıldığı bilinmektedir. Yakın dönemde belirgin kilo artışı da değerlendirmede dikkate alınabilir. Ancak kişinin kadın veya fazla kilolu olması tek başına tanı koydurmaz. Erkeklerde, çocuklarda, ileri yaştaki kişilerde veya obezitesi bulunmayan hastalarda ikincil nedenlerin daha ayrıntılı araştırılması gerekebilir.
Kafa içi basınç artışıyla ilişkilendirilebilen durumlar arasında bazı ilaçlar ve sistemik hastalıklar bulunur. Tetrasiklin grubu antibiyotikler, A vitamini türevleri ve büyüme hormonu gibi ilaçlar değerlendirme sırasında sorgulanabilir. Beyin toplardamarı trombozu, kansızlık ve bazı hormonal veya metabolik hastalıklar da benzer bir tabloya yol açabilir. Bununla birlikte ilişki bildirilen her durumun hastalığa kesin olarak neden olduğu söylenemez. Düzenli kullanılan ilaçlar hekim değerlendirmesi olmadan bırakılmamalı veya dozları değiştirilmemelidir.
Psödotümör Serebri Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler kişiden kişiye değişebilir ve yalnızca baş ağrısına bakılarak tanı konamaz. Bazı hastalarda görme yakınmaları ön plandayken bazı kişilerde uzun süren baş ağrısı daha belirgin olabilir. Baş ağrısının özelliği migrene benzeyebilir veya zaman içinde değişebilir.
Sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Tekrarlayan veya uzun süren baş ağrısı.
- Saniyeler sürebilen geçici görme kararmaları.
- Bulanık görme veya görme alanında daralma.
- Yeni başlayan çift görme.
- Kulakta kalp atımıyla uyumlu uğultu veya çınlama.
- Bulantı ve bazı durumlarda kusma.
- Boyun, omuz veya göz çevresinde baskı hissi.
Baş ağrısı bazı kişilerde sabah saatlerinde, öne eğilme, öksürme veya ıkınma sırasında artabilir. Ancak bu özellikler her hastada görülmez ve psödotümör serebriye özgü değildir. Kulakta nabızla uyumlu ses duyulması da dikkat çekici bir yakınma olabilir. Benzer belirtiler farklı nörolojik ve göz hastalıklarında ortaya çıkabileceği için değerlendirme geciktirilmemelidir.
Görme Sorunları Neden Önemlidir?
Kafa içi basınç artışının en önemli risklerinden biri görme siniri üzerindeki etkidir. Hastalar kısa süreli görme kararmaları, bulanıklık, çift görme veya çevresel görmede azalma tarif edebilir. Görme alanındaki kayıp yavaş geliştiğinde kişi değişikliği başlangıçta fark etmeyebilir. Merkezi görme keskinliği normal olsa bile çevresel görme alanında etkilenme bulunabilir.
Görme sinirindeki şişlik ve işlev değişiklikleri, göz dibi muayenesi, görme alanı testi ve optik koherens tomografi ile izlenebilir. Optik koherens tomografi, sinir lifi tabakasındaki değişikliklerin ölçülmesine yardımcı olur. Tek bir test sonucu yerine görme keskinliği, renkli görme, görme alanı ve göz siniri bulgularının zaman içindeki değişimi birlikte değerlendirilir.
Psödotümör Serebri Tanısı Nasıl Konur?
Tanı, yalnızca baş ağrısı veya tek bir lomber ponksiyon sonucuna dayanmaz. Belirtiler, göz ve nöroloji muayenesi, beyin görüntülemesi ve beyin omurilik sıvısının değerlendirilmesi birlikte ele alınır. Amaç, kafa içi basıncının yükseldiğini göstermek ve bu artışı açıklayabilecek diğer hastalıkları dışlamaktır.
Tanı süreci genel olarak 4 bileşenden oluşur:
- Görme keskinliği, göz dibi ve görme alanını içeren ayrıntılı göz muayenesi.
- Nörolojik muayene ve eşlik eden belirtilerin değerlendirilmesi.
- Beyin MRG veya uygun durumlarda BT ile yapısal nedenlerin araştırılması.
- Uygun görüntüleme sonrasında lomber ponksiyonla açılış basıncının ve beyin omurilik sıvısının incelenmesi.
Beyin toplardamarlarındaki pıhtılaşmayı dışlamak için MR venografi veya BT venografi gerekebilir. Görüntülemede boş sella, görme siniri çevresinde genişleme veya venöz sinüslerde daralma gibi kafa içi basınç artışıyla ilişkili bulgular görülebilir. Bu bulgular tek başına psödotümör serebri tanısı koydurmaz. Lomber ponksiyonda ölçülen basınç da işlemin yapılış koşulları ve diğer klinik bulgularla birlikte yorumlanmalıdır.
Psödotümör Serebri Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavinin 3 temel amacı vardır: hastalıkla ilişkili değiştirilebilir etkenleri yönetmek, görme fonksiyonlarını korumak ve baş ağrısının günlük yaşam üzerindeki etkisini azaltmak. Tedavi planı papilödemin derecesi, görme alanındaki değişim, baş ağrısının özellikleri ve kişinin genel sağlık durumu dikkate alınarak oluşturulur.
Kilo Yönetiminin Tedavideki Yeri
Fazla kilosu veya obezitesi bulunan uygun hastalarda kilo yönetimi, hastalığın seyrini etkileyebilen temel yaklaşımlardan biridir. Hedef, kişinin genel sağlık durumu dikkate alınarak güvenli ve sürdürülebilir biçimde belirlenmelidir. Hızlı ve kontrolsüz kilo verme yöntemleri yerine beslenme, fiziksel aktivite ve gerekli durumlarda ilgili branşların desteğiyle planlama yapılabilir. Normal vücut ağırlığına sahip kişilere aynı yaklaşımın uygulanması beklenmez.
İlaç Tedavisinde Neler Beklenir?
Asetazolamid, beyin omurilik sıvısı üretimini azaltmaya yardımcı olmak amacıyla uygun hastalarda değerlendirilen ilaçlardan biridir. Kullanım gereksinimi ve doz, özellikle görme siniri bulguları dikkate alınarak belirlenir. Ellerde veya ayaklarda karıncalanma, tat değişikliği, yorgunluk ve mide-bağırsak yakınmaları gibi yan etkiler görülebilir. Böbrek hastalığı, gebelik planı ve kullanılan diğer ilaçlar tedavi öncesinde değerlendirilmelidir.
Bazı hastalarda farklı ilaç seçenekleri gündeme gelebilir. Baş ağrısı tedavisi ise ağrının migren benzeri özellikleri ve ilaç aşırı kullanımının bulunup bulunmamasına göre ayrıca planlanır. Kafa içi basıncı düşürmeye yönelik bir ilacın her baş ağrısını ortadan kaldırması beklenmez. İlaçların kendi kararıyla başlanması, bırakılması veya dozunun değiştirilmesi uygun değildir.
Lomber Ponksiyon Tedavi Amaçlı Kullanılır mı?
Lomber ponksiyon, tanı sırasında açılış basıncının ölçülmesini ve beyin omurilik sıvısının incelenmesini sağlar. İşlem sonrasında bazı hastalar baş ağrısında geçici rahatlama hissedebilir. Ancak beyin omurilik sıvısı yeniden üretildiği için bu etki kalıcı olmayabilir. Tekrarlayan lomber ponksiyonlar, hastalığın rutin ve uzun süreli tedavisi olarak değerlendirilmez.
İşlem sonrasında bel ağrısı veya ayağa kalkınca belirginleşen baş ağrısı gelişebilir. Şiddetli veya uzayan yakınmalarda işlemi gerçekleştiren sağlık kuruluşuyla görüşülmesi gerekir.
Cerrahi Müdahale Ne Zaman Gerekir?
Görme fonksiyonlarının hızla bozulduğu veya ilaç tedavisine rağmen görme kaybı riskinin sürdüğü hastalarda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Beyin omurilik sıvısını başka bir vücut boşluğuna yönlendiren şant ameliyatları ve görme siniri kılıfı fenestrasyonu bu seçenekler arasındadır. Hangi yöntemin tercih edileceği görme bulguları, baş ağrısı, anatomik özellikler ve merkezin deneyimine göre değişebilir.
Beyin toplardamarlarında belirgin darlık ve uygun basınç özellikleri bulunan seçilmiş hastalarda venöz sinüs stentlemesi gündeme gelebilir. Bu yöntem her hastaya uygulanmaz. Hasta seçimi, uzun dönem sonuçlar ve yeniden daralma olasılığı birlikte değerlendirilmeli, işlemin yararları ile riskleri kişisel olarak ele alınmalıdır.
Psödotümör Serebri Hastalarının Yorumları Nasıl Değerlendirilmeli?
Psödotümör serebri hastalarının yorumları, tanı sürecinde yaşanan belirsizliği, baş ağrısının günlük yaşama etkisini ve düzenli göz kontrollerinin önemini anlamaya yardımcı olabilir. Bazı kişiler tanıdan önce baş ağrılarını migren, stres veya yorgunlukla ilişkilendirdiğini belirtebilir. Bazı hastalar ise geçici görme kararmalarını başlangıçta önemsemediğini ifade edebilir. Bu deneyimler, baş ağrısı ile görme değişikliklerinin birlikte değerlendirilmesinin neden önemli olduğunu gösterebilir.
Hasta yorumlarında ilaç yan etkileri, lomber ponksiyon sonrası geçici rahatlama, kilo yönetimi veya cerrahi deneyimleri farklı biçimlerde aktarılabilir. Ancak bir kişide yararlı olan ilaç, doz veya girişim başka bir hasta için uygun olmayabilir. Hastalığın şiddeti, papilödem düzeyi, görme alanı ve eşlik eden sağlık sorunları kişiden kişiye değişir. Bu nedenle internet yorumları tanı, ilaç seçimi veya ameliyat kararı için ölçüt olarak kullanılmamalıdır.
Hastalık Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?
Uzun süren baş ağrıları, görme kaybı endişesi ve tekrarlayan kontroller iş, okul ve sosyal yaşamı etkileyebilir. Ekran kullanımı doğrudan hastalığın nedeni değildir, ancak baş ağrısı veya görsel yakınmalar bulunduğunda çalışma konforunu azaltabilir. Kişinin aktivite düzeyi, çalışma düzeni ve dinlenme ihtiyacı belirtilere göre değişebilir. Baş ağrısı, kafa içi basıncı kontrol altına alınsa bile bazı hastalarda devam edebileceği için ayrıca değerlendirilmelidir.
Belirtilerin, kullanılan ilaçların ve görme değişikliklerinin kaydedilmesi takip görüşmelerinde yararlı olabilir. Tanı sürecinin oluşturduğu kaygı veya günlük işlev kaybı belirginse psikolojik destek de genel tedavi planının bir parçası olarak değerlendirilebilir.
Takip Sürecinde Hangi Testler Yapılır?
Takibin sıklığı, papilödemin derecesine ve görme fonksiyonlarındaki değişime göre belirlenir. Görme keskinliği, renkli görme, göz dibi muayenesi, görme alanı ve optik sinir görüntülemeleri belirli aralıklarla tekrarlanabilir. Baş ağrısının sıklığı, kullanılan ilaçlar, yan etkiler ve kilo değişimi de takipte gözden geçirilir. Görme alanı kötüleşiyorsa rutin kontrol tarihi beklenmeden yeniden değerlendirme yapılması gerekebilir.
Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?
Görmede ani azalma, hızla artan bulanıklık, yeni başlayan çift görme veya görme alanında belirgin daralma gecikmeden değerlendirilmelidir. Şiddetli baş ağrısına tekrarlayan kusma, bilinç değişikliği, güç kaybı, konuşma bozukluğu veya farklı nörolojik belirtilerin eşlik etmesi de acil inceleme gerektirir. Tekrarlayan görme kararmalarının sıklaşması, görme siniri üzerindeki etkinin arttığını gösterebilir.
Bu belirtiler ortaya çıktığında rutin kontrol tarihinin beklenmemesi önemlidir. Buradaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayene, tanı veya tedavi planının yerine geçmez.
