İçindekiler:
Refraksiyon bozukluğu, gözün ışığı doğru biçimde kırarak retina üzerinde net bir görüntü oluşturamaması durumudur. Sağlıklı odaklanmada ışık, kornea ve göz merceğinden geçerek retina üzerinde birleşir. Odak noktasının değişmesi uzak, yakın veya her iki mesafede bulanık görmeye neden olabilir. Göz küresinin uzunluğu, kornea eğriliği ve göz merceğinin özellikleri bu süreci etkiler.
Refraksiyon bozukluğu ile kırma kusuru aynı durumu anlatan terimlerdir. Kırma kusurları çocuklukta ortaya çıkabileceği gibi ilerleyen yaşlarda da gelişebilir veya değişebilir. Bir kişide miyopi ile astigmatizma ya da hipermetropi ile presbiyopi gibi birden fazla durum birlikte bulunabilir. Uygun düzeltme yöntemi, ayrıntılı göz muayenesi ve kişinin günlük görme ihtiyaçları değerlendirilerek belirlenir.
Refraksiyon Bozukluğu Neden Oluşur?
Refraksiyon bozuklukları, gözün optik yapısındaki farklılıklardan kaynaklanır. Göz küresinin normalden uzun veya kısa olması, ışığın retina üzerindeki odaklanma noktasını değiştirebilir. Kornea yüzeyinin farklı eksenlerde eşit eğriliğe sahip olmaması görüntü netliğini etkileyebilir. Göz merceğinin şekli, kırıcılığı ve odaklanma gücündeki değişiklikler de kırma kusuruna yol açabilir.
Genetik özellikler ve yaşa bağlı değişimler kırma kusurlarının ortaya çıkmasında rol oynayabilir. Miyopi sıklıkla çocukluk veya ergenlik döneminde başlar ve erken yetişkinliğe kadar değişebilir. Presbiyopi ise göz merceğinin yaşla birlikte esnekliğini kaybetmesiyle ilişkilidir. Keratokonus, göz yaralanmaları veya geçirilmiş bazı göz ameliyatları da mevcut kırma değerini değiştirebilir.
4 Ana Kırma Kusuru Nelerdir?
Kırma kusurları, ışığın retina üzerinde odaklandığı noktaya ve gözün odaklanma yeteneğine göre sınıflandırılır. Miyopi, hipermetropi, astigmatizma ve presbiyopi en sık değerlendirilen 4 durumdur. Her birinin belirtileri ve düzeltme seçenekleri farklı olabilir. Aynı kişide birden fazla kırma kusurunun birlikte bulunması mümkündür.
Miyopi Nedir?
Miyopi, ışığın retinanın önünde odaklanması nedeniyle uzak nesnelerin bulanık görülmesidir. Yakındaki nesneler genellikle daha rahat seçilebilir. Göz küresinin uzun olması veya korneanın kırıcılığının fazla olması miyopiyle ilişkili olabilir. Miyopi derecesi gözlük reçetesinde eksi değerlerle gösterilir.
Çocuklarda okul tahtasını görmekte zorlanma, televizyona yaklaşma veya uzaktaki nesnelere bakarken gözleri kısma görülebilir. Miyopi çoğunlukla 6 ile 14 yaş arasında başlar ve erken yetişkinlik dönemine kadar ilerleyebilir. Standart gözlük ve kontakt lensler bulanık görmeyi düzeltir, ancak her ürün miyopi ilerlemesini yavaşlatmaz. Çocuklarda ilerleme saptanırsa açık havada geçirilen süre ve uygun miyopi kontrol seçenekleri kişisel olarak değerlendirilebilir.
Hipermetropi Nedir?
Hipermetropi, göz dinlenme durumundayken ışığın retinanın arkasında odaklanma eğilimi göstermesidir. Özellikle yakın mesafedeki nesnelere odaklanmak zorlaşabilir. Genç kişiler göz merceğinin uyum yeteneği sayesinde düşük dereceleri bir süre telafi edebilir. Bu nedenle hipermetropi bulunan bir çocuk veya genç, uzak ve yakını net görmesine rağmen göz yorgunluğu yaşayabilir.
Uzun süreli okuma veya ekran kullanımı sonrasında baş ağrısı, odaklanma güçlüğü ve gözlerde rahatsızlık ortaya çıkabilir. Daha yüksek derecelerde uzak görüş de etkilenebilir. Çocuklarda belirgin veya iki göz arasında farklı hipermetropi şaşılık ve göz tembelliği riskini etkileyebilir. Hipermetropi gözlük reçetesinde artı değerlerle ifade edilir.
Astigmatizma Nedir?
Astigmatizma, kornea veya göz merceğinin ışığı farklı yönlerde eşit biçimde odaklayamamasıyla ortaya çıkar. Hem uzak hem yakın mesafede bulanık, gölgeli veya çarpık görmeye neden olabilir. Harflerin net seçilememesi ve gece ışıklarının dağılması sık görülen şikayetler arasındadır. Bazı kişiler uzun süreli okuma sonrasında göz yorgunluğu veya baş ağrısı yaşayabilir.
Astigmatizma miyopi veya hipermetropiyle birlikte bulunabilir. Gözlük reçetesinde silindir değeri ve aks bilgisiyle gösterilir. Düzenli astigmatizma gözlük, torik kontakt lens veya uygun hastalarda cerrahi yöntemlerle düzeltilebilir. Düzensiz astigmatizmada keratokonus veya kornea yüzeyiyle ilgili başka durumların araştırılması gerekebilir.
Presbiyopi Nedir?
Presbiyopi, göz merceğinin yaşla birlikte yakına odaklanma esnekliğini kaybetmesidir. Çoğunlukla 40'lı yaşlarda daha belirgin hale gelir, ancak başlangıç zamanı ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir. Kitap veya telefon ekranını uzaklaştırma ihtiyacı sık karşılaşılan bir belirtidir. Loş ışıkta okuma zorlaşabilir ve yakın çalışmalarda göz yorgunluğu ortaya çıkabilir.
Uzak görüşü normal olan kişilerde de yakın gözlüğü ihtiyacı gelişebilir. Miyopisi bulunan bir kişi gözlüğünü çıkararak yakını daha rahat görebilir, ancak bu presbiyopinin oluşmadığı anlamına gelmez. Presbiyopi gözlük, kontakt lens veya uygun kişilerde farklı optik ve cerrahi seçeneklerle değerlendirilebilir. Hiçbir yöntem göz merceğinin doğal yaşlanmasını durdurmaz.
Refraksiyon Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?
Kırma kusurlarının belirtileri bozukluğun türüne ve derecesine göre değişebilir. Uzak veya yakın mesafede bulanık görme en sık karşılaşılan şikayetlerden biridir. Bazı kişiler daha net görebilmek için gözlerini kısarak bakar. Uzun süre okuma veya ekran kullanımı sonrasında göz yorgunluğu ve baş ağrısı gelişebilir.
Gece araç kullanırken ışıkların dağılması veya görüntülerin gölgeli görülmesi de mümkündür. Ancak benzer belirtiler göz kuruluğu, katarakt, retina hastalıkları ve farklı göz sorunlarında da ortaya çıkabilir. Ani görme değişiklikleri yalnızca gözlük numarasına bağlanmamalıdır. Kırma kusurlarında görülebilen 7 belirti şunlardır:
- Uzakta, yakında veya her iki mesafede bulanık görme.
- Gözleri kısarak bakma.
- Okuma ve ekran kullanımı sırasında göz yorgunluğu.
- Baş ağrısı veya göz çevresinde rahatsızlık.
- Yakın ile uzak arasında odak değiştirmede güçlük.
- Gece ışıklarının dağılması veya gölgeli görünmesi.
- Kitap ve telefon ekranını yaklaştırma ya da uzaklaştırma ihtiyacı.
Refraksiyon Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı, görme keskinliği ölçümü ve ayrıntılı göz muayenesiyle konur. Otomatik refraktometre cihazları kırma kusurunun derecesi hakkında başlangıç ölçümü sağlayabilir. Kesin gözlük numarası belirlenirken farklı camlarla yapılan subjektif refraksiyon ve kişinin verdiği görsel yanıtlar dikkate alınır. Gerektiğinde retinoskopi adı verilen objektif ölçüm yöntemi de kullanılabilir.
Çocuklarda, gençlerde ve gözün odaklanma gücünün ölçümü etkilediği bazı erişkinlerde damlalı ölçüm gerekebilir. Sikloplejik damlalar gözün uyum mekanizmasını geçici olarak dinlendirerek özellikle gizli hipermetropinin daha doğru belirlenmesine yardımcı olur. Damla sonrasında birkaç saat bulanık görme ve ışık hassasiyeti oluşabilir. Muayenede kornea, göz merceği, retina ve göz içi basıncı gibi yapılar da değerlendirilir.
Görme keskinliği sonucu 20/20 veya 6/6 olarak ölçülse bile kırma kusuru ya da başka bir göz sorunu tamamen dışlanmış olmaz. Genç kişiler düşük dereceli hipermetropiyi odaklanma gücüyle telafi edebilir. Gözlerin birlikte çalışma durumu ve her gözün ayrı görme düzeyi de önemlidir. Tedavi kararı yalnızca cihazın gösterdiği sayısal dereceye göre verilmez.
Refraksiyon Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?
Refraksiyon bozukluğu tedavisi, kusurun türüne, derecesine, yaşa ve kişinin günlük yaşam ihtiyaçlarına göre planlanır. Tedavinin amacı ışığın retina üzerinde daha doğru odaklanmasını sağlayarak görme netliğini artırmaktır. Gözlük ve kontakt lensler gözün şeklini değiştirmeden optik düzeltme sağlar. Lazer veya göz içi cerrahi yöntemler ise yalnızca ayrıntılı uygunluk değerlendirmesinden sonra gündeme gelebilir.
Gözlük Kullanımı
Gözlük, kırma kusurlarının düzeltilmesinde sık kullanılan ve göze temas etmeyen bir yöntemdir. Camların numarası ve tasarımı kişinin göz ölçümlerine göre belirlenir. Miyopi, hipermetropi ve astigmatizma tek odaklı camlarla düzeltilebilir. Presbiyopide okuma gözlüğü, bifokal veya progresif camlar değerlendirilebilir.
Çocuklarda görme gelişimi devam ettiği için gözlük numarasının belirli aralıklarla kontrol edilmesi gerekebilir. Gözlüğün sürekli veya yalnızca belirli faaliyetlerde kullanılması, kırma kusurunun türüne ve muayene bulgularına göre planlanır. Gözlük kullanmak göz numarasını tembelleştirmez veya tek başına numaranın artmasına neden olmaz. Uygun olmayan cam ise görsel rahatsızlık ve uyum güçlüğü oluşturabilir.
Kontakt Lens Kullanımı
Kontakt lensler uygun hastalarda gözlüğe alternatif olarak değerlendirilebilir. Yumuşak, sert gaz geçirgen, torik ve multifokal lensler farklı kırma kusurlarında kullanılabilir. Lens seçimi yalnızca göz numarasına göre değil, kornea yapısına ve göz yüzeyinin durumuna göre yapılmalıdır. Kuru göz, alerji ve göz kapağı hastalıkları lens konforunu etkileyebilir.
Hijyen kurallarına uyulmaması enfeksiyon ve kornea hasarı riskini artırır. Günlük kullanıma uygun olmayan lenslerle uyumak, lensleri musluk suyuyla temizlemek veya önerilen değiştirme süresini aşmak sakıncalıdır. Gözde ağrı, belirgin kızarıklık, ışık hassasiyeti veya bulanık görme gelişirse lens çıkarılmalı ve göz değerlendirilmelidir. Kontakt lens reçetesi gözlük reçetesiyle her zaman aynı değildir.
Lazer ve Cerrahi Yöntemler
LASIK, Femto-LASIK, PRK, TransPRK ve SMILE gibi yöntemler uygun hastalarda değerlendirilebilir. Bu işlemlerde amaç korneanın optik yapısını değiştirerek ışığın retina üzerinde daha doğru odaklanmasını sağlamaktır. Kornea kalınlığı ve haritası, göz numarasının dengesi, göz yüzeyinin durumu ve eşlik eden hastalıklar ameliyat öncesinde incelenir. Her hastanın göz yapısı lazer tedavisine uygun değildir.
Kornea lazerine uygun olmayan bazı kişilerde fakik göz içi lens gibi farklı seçenekler değerlendirilebilir. Doğal merceğin çıkarılarak yapay mercek yerleştirildiği refraktif lens değişimi ise gözün odaklanma yeteneğini kalıcı olarak ortadan kaldırır ve göz içi cerrahisine özgü riskler taşır. Cerrahi sonrasında küçük bir göz numarası kalabilir, zamanla yeniden gözlük ihtiyacı oluşabilir veya yakın gözlüğü gerekebilir. Yöntemler değerlendirilirken olası yararlar, sınırlamalar ve kişisel riskler birlikte karşılaştırılmalıdır.
Çocuklarda Kırma Kusurları Neden Önemlidir?
Çocuklarda kırma kusurları erken fark edilmediğinde görme gelişimi etkilenebilir. İki göz arasında belirgin numara farkı veya yüksek kırma kusuru göz tembelliğiyle ilişkili olabilir. Hipermetropi bazı çocuklarda içe kaymaya eşlik edebilir. Erken düzeltme, görme gelişiminin desteklenmesi açısından önem taşır.
Çocuklar bulanık gördüklerini fark etmeyebilir veya ifade edemeyebilir. Televizyona yaklaşma, tahtayı görememe, gözleri kısma, bir gözü kapatma veya ders sırasında zorlanma değerlendirilmelidir. Ancak bu davranışların her biri mutlaka gözlük gereksinimi olduğu anlamına gelmez. Damlalı ölçüm, görme düzeyi ve gözlerin birlikte çalışma durumu değerlendirilerek takip planı oluşturulur.
Ne Zaman Muayene Gerekir?
Görmede ani değişiklik, yeni başlayan çift görme veya ışık çakmaları ortaya çıktığında değerlendirme geciktirilmemelidir. Şiddetli baş ağrısı, göz ağrısı, ani uçuşan cisim artışı veya görme alanında gölge oluşması farklı göz hastalıklarıyla ilişkili olabilir. Bu belirtiler yeni bir gözlük ihtiyacının olağan işareti olarak kabul edilmemelidir. Kontakt lens kullanan kişilerde ağrı ve kızarıklığa bulanık görmenin eşlik etmesi de aynı gün muayene gerektirebilir.
Çocuklarda göz kayması, bir gözün diğerinden daha az görmesi veya okulda görmeyle ilişkili güçlük şüphesi varsa göz muayenesi yapılmalıdır. Hafif kırma kusurları her zaman sürekli düzeltme gerektirmese de kişinin şikayetleri ve görsel ihtiyaçları önemlidir. Kontrol aralığı yaşa, ölçülen numaraya ve değişim hızına göre belirlenir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve göz muayenesinin yerini tutmaz.
