İçindekiler:
Göz tomografisi, gözün belirli dokularından yüksek çözünürlüklü kesit görüntüleri elde etmek için kullanılan bir görüntüleme yöntemidir. Göz hekimliğinde göz tomografisi denildiğinde çoğunlukla Optik Koherens Tomografi (OCT) anlaşılır. OCT, özellikle retina, makula ve görme siniri başının yapısal değerlendirmesinde kullanılır. Temassız uygulanabilmesi ve aynı bölgenin farklı tarihlerde karşılaştırılabilmesi, hastalıkların tanı ve takibine yardımcı olur.
OCT göz tomografisi tek başına tanı koymaz. Görüntüler, kişinin şikayetleri, görme keskinliği, göz içi basıncı, göz dibi muayenesi ve gerekli görülen diğer testlerle birlikte değerlendirilir. Glokomda görme alanı testi, retina damar hastalıklarında fundus fotoğrafı veya anjiyografi gibi ek incelemeler gerekebilir. Uygulanacak testler, incelenen göz bölgesine ve şüphe edilen hastalığa göre belirlenir.
Göz Tomografisi Nedir?
Göz tomografisi nedir sorusu, OCT'nin göz dokularını nasıl görüntülediği üzerinden açıklanabilir. OCT, düşük koherensli ışığın dokunun farklı katmanlarından geri yansımasını analiz ederek kesitsel görüntü oluşturur. Çalışma mantığı ultrasona benzetilebilir, ancak ses dalgaları yerine ışık kullanır. Bu sayede retina gibi ince dokular mikrometre düzeyinde incelenebilir.
Bir mikrometre, bir milimetrenin binde birine karşılık gelir. Kullanılan cihazın türüne göre değişmekle birlikte OCT, göz dokularında yaklaşık 10 ila 15 mikrometre düzeyinde kesitsel ayrım sağlayabilir. Görüntüler, retinanın katmanlarını ve bu katmanlardaki kalınlık ya da yapı değişikliklerini gösterir. Bu ölçümler hastalık bulgularının zaman içindeki değişimini karşılaştırmaya yardımcı olur.
OCT Göz Tomografisi Nasıl Çalışır?
OCT cihazı göze yakın kızılötesi ışık gönderir ve farklı doku katmanlarından geri dönen ışığı ölçer. Geri yansıyan ışık, referans ışığıyla karşılaştırılarak girişim verisine dönüştürülür. Bilgisayar yazılımı bu verileri kesit görüntüleri, kalınlık haritaları ve sayısal ölçümler halinde işler. İncelenen bölgeye göre retina, makula, optik sinir veya ön segment görüntüleri oluşturulabilir.
OCT görüntüsü doğrudan renkli bir göz fotoğrafı değildir. Cihazın yazılımı, dokuların ışığı yansıtma özelliklerini farklı ton veya renklerle gösterir. Retina içindeki sıvı, doku kaybı, kalınlaşma, incelme veya çekinti gibi yapısal değişiklikler kesitler üzerinde değerlendirilebilir. Cihazın otomatik ölçümleri yararlı olsa da sonuçların ham görüntülerle birlikte göz hekimi tarafından kontrol edilmesi gerekir.
OCT Göz Tomografisi Nasıl Çekilir?
Tetkik sırasında hasta cihazın karşısına oturur, çenesini ve alnını destek bölümüne yerleştirir. Bir gözle cihaz içindeki hedefe bakması ve tarama süresince mümkün olduğunca sabit kalması istenir. Cihaz göze temas etmeden görüntü alır. Taramanın kendisi kısa sürer, iki gözün farklı bölgelerinin incelenmesi ve görüntülerin kontrol edilmesi toplam süreyi uzatabilir.
Genellikle özel bir hazırlık gerekmez. Göz bebeği küçükse, yoğun katarakt varsa veya retinanın daha geniş bir alanı değerlendirilecekse göz bebeğini büyüten damla kullanılabilir. Bu damlalar birkaç saat sürebilen bulanık görme ve ışık hassasiyeti oluşturabilir. Damla uygulanıp uygulanmayacağına muayene bulgularına göre karar verilir.
OCT çekimi çoğunlukla ağrısızdır ve göze fiziksel temas gerektirmez. Başını sabit tutmakta veya belirli bir noktaya bakmakta zorlanan kişilerde görüntü tekrarı gerekebilir. Yoğun göz kırpma ve göz hareketleri taramada çizgilenme ya da kayma oluşturabilir. Görüntü kalitesi yeterli değilse sonuçların güvenilirliği azalabilir.
OCT Hangi Göz Hastalıklarında Kullanılır?
OCT, birden fazla göz bölgesinin yapısal değerlendirmesinde kullanılabilir. En yaygın kullanım alanları retina ve makula hastalıkları ile glokom takibidir. Ön segment için tasarlanan sistemler kornea ve ön kamara yapılarını da görüntüleyebilir. Testin gerekli olup olmadığı yalnızca hastalık adına değil, muayenede yanıtlanmak istenen klinik soruya göre belirlenir.
Retina ve Makula Hastalıkları
Makula, retinanın merkezinde ayrıntılı görmeden sorumlu bölgedir. OCT, diyabetik makula ödemi ve retina damar tıkanıklıklarında retina içindeki sıvıyı ve kalınlık değişikliklerini gösterebilir. Yaşa bağlı makula dejenerasyonunda drusen, pigment epiteli değişiklikleri ve retina içi ya da altındaki sıvı gibi bulguların değerlendirilmesine yardımcı olur. Tedavi uygulanan hastalarda sıvı miktarının ve retina yapısının zaman içindeki değişimi karşılaştırılabilir.
Makula deliği, epiretinal membran ve vitreomaküler traksiyon gibi durumlarda retina yüzeyindeki çekinti ve doku bütünlüğü kesitsel olarak incelenebilir. Üveit ve bazı kalıtsal retina hastalıklarında da yapısal değişikliklerin takibinde OCT kullanılabilir. Standart OCT, periferik retina yırtıklarının dışlanması için göz dibi muayenesinin yerini tutmaz. Işık çakması, ani uçuşan cisim artışı veya perde hissi bulunan kişilerin genişletilmiş göz dibi muayenesiyle değerlendirilmesi gerekir.
Glokom ve Görme Siniri Değerlendirmesi
Glokom, görme sinirinde ilerleyici hasarla seyreden bir hastalık grubudur ve yalnızca göz içi basıncının yüksek olmasıyla tanımlanmaz. OCT, görme siniri çevresindeki retina sinir lifi tabakasını ve makuladaki ganglion hücre kompleksini ölçebilir. Bu tabakalardaki incelme, glokom şüphesinin değerlendirilmesine ve takipte yapısal değişimin karşılaştırılmasına yardımcı olur. Tek bir kırmızı veya sarı ölçüm alanı tek başına glokom tanısı anlamına gelmez.
Miyopi, optik sinir yapısındaki doğuştan farklılıklar, görüntü kalitesi ve cihazın referans veri tabanı ölçümleri etkileyebilir. Glokom takibinde OCT sonuçları göz içi basıncı, optik sinir muayenesi ve görme alanı testiyle birlikte yorumlanır. Yapısal değişiklik ile görme alanındaki işlev kaybı her zaman aynı anda ortaya çıkmayabilir. Bu nedenle OCT, görme alanı testinin doğrudan yerine geçen bir inceleme değildir.
Kornea ve Ön Segment İncelemesi
Ön segment OCT sistemleri kornea, ön kamara, iris ve gözün drenaj açısı hakkında kesitsel bilgi sağlayabilir. Kornea kalınlığı, bazı kornea hastalıkları, yara izleri ve cerrahi sonrası anatomik değişiklikler incelenebilir. Göz içi lenslerin veya ön segmentteki bazı yapıların konumu hakkında ek bilgi elde edilebilir. Kullanılan cihazın teknik özellikleri ve tarama protokolü görüntülenebilecek alanı belirler.
Ön segment OCT ile retina OCT'si aynı amaçla kullanılmaz. Retina için optimize edilen cihazlar gözün arka bölümünü, ön segment sistemleri ise ön bölümünü değerlendirmeye yöneliktir. Bazı yeni cihazlar birden fazla mod sunabilir. Hangi taramanın yapılacağı muayenedeki bulgulara göre seçilir.
OCT Türleri Nelerdir?
OCT teknolojisi görüntü toplama yöntemi, tarama hızı ve dokuya ulaşma derinliği bakımından farklı türlere ayrılır. Zaman alanlı OCT olarak bilinen eski sistemlerin yerini büyük ölçüde spektral alanlı ve taramalı kaynaklı cihazlar almıştır. Yeni sistemler daha hızlı tarama ve daha yoğun veri toplama olanağı sağlayabilir. Bununla birlikte daha yeni bir cihazın her klinik durumda otomatik olarak daha doğru sonuç vereceği söylenemez.
SD-OCT ve SS-OCT Arasındaki Fark Nedir?
Spektral alanlı OCT, kısaca SD-OCT, retina görüntülemesinde yaygın olarak kullanılan sistemlerden biridir. Taramalı kaynaklı OCT, kısaca SS-OCT, daha uzun dalga boyuna sahip ayarlanabilir bir ışık kaynağı kullanır ve daha derin dokuların ya da daha geniş alanların görüntülenmesinde avantaj sağlayabilir. SS-OCT, koroid gibi retina altındaki yapıların incelenmesini kolaylaştırabilir ve bazı ortam bulanıklıklarından daha az etkilenebilir. Görüntü kalitesi yine göz hareketi, kataraktın yoğunluğu, kornea saydamlığı ve cihaz ayarlarından etkilenir.
Takipte mümkün olduğunda aynı cihaz ve aynı tarama protokolünün kullanılması karşılaştırmayı kolaylaştırır. Farklı cihazların referans veri tabanları, segmentasyon yöntemleri ve ölçüm sınırları aynı olmayabilir. Bir cihazdaki retina veya sinir lifi kalınlığı değeri başka cihazdaki değerle doğrudan eşleştirilemeyebilir. Değişim analizi yapılırken bu teknik farklılıklar dikkate alınmalıdır.
OCT Anjiyografi Nedir?
OCT anjiyografi, kısaca OCTA, aynı bölgeden ardışık görüntüler alarak kan hücrelerinin hareketinden damar akım haritası oluşturur. Standart OCT dokunun yapısını gösterirken OCTA retina ve koroiddeki dolaşım ağı hakkında bilgi sağlar. İşlem çoğunlukla damardan boya verilmeden yapılır. Diyabetik retinopati, retina damar tıkanıklıkları ve makula dejenerasyonundaki bazı damar değişikliklerinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
OCTA, floresan anjiyografinin tam karşılığı değildir. Akımı çok yavaş olan damarlarda sinyal alınamayabilir ve OCTA boya sızıntısını doğrudan göstermez. Göz hareketi, kırpma, projeksiyon ve segmentasyon hataları damar haritasını bozabilir. Klinik soruya göre floresan anjiyografi, indosiyanin yeşili anjiyografi veya başka görüntüleme yöntemleri ayrıca gerekebilir.
OCT Sonuçları Nasıl Yorumlanır?
OCT raporunda kesit görüntüleri, kalınlık haritaları ve farklı bölgeleri gösteren sayısal ölçümler bulunabilir. Renk kodları çoğunlukla ölçümü cihazın aynı yaş grubundaki referans veri tabanıyla karşılaştırır. Yeşil alan genellikle referans aralığını, sarı sınırda bir değeri, kırmızı ise referans dağılımının dışında kalan ölçümü gösterebilir. Bu renkler tek başına sağlıklı veya hastalıklı kararı vermez.
Doktor, otomatik kalınlık değerlerinin yanında retina katmanlarının sınırlarını ve görüntünün kalitesini inceler. Hastalıklı dokularda yazılım katmanları yanlış ayırabilir ve segmentasyon hatası oluşabilir. Önceki çekimlerle karşılaştırma yapılırken cihaz değişikliği, tarama merkezinin kayması ve sinyal kalitesi hesaba katılır. Sonuç, muayene ve diğer testlerle uyumlu değilse görüntünün tekrarlanması veya farklı bir yöntemle doğrulanması gerekebilir.
OCT’nin Sınırlamaları Nelerdir?
OCT ışığın göz dokularına ulaşıp geri dönmesine dayanır. Yoğun katarakt, kornea bulanıklığı, göz içi kanama veya başka ortam opasiteleri sinyali azaltarak görüntü kalitesini düşürebilir. Sabit bakamama, nistagmus, yoğun göz kırpma ve baş hareketleri de taramayı etkileyebilir. Bu durumlarda görüntü alınamaması hastalığın bulunmadığı anlamına gelmez.
OCT yapısal bilgi verir, görme işlevini tek başına ölçmez. Retina yırtığı, göz içi tümör, optik sinirin göz küresi dışındaki bölümü veya bazı damar sızıntıları için başka testler daha uygun olabilir. Cihazın oluşturduğu otomatik analizler yanlış pozitif veya yanlış negatif sonuç üretebilir. Bu nedenle OCT raporu, yalnızca renkli haritalara bakılarak yorumlanmamalıdır.
OCT Göz Tomografisi Radyasyon İçerir mi?
OCT, röntgen ve bilgisayarlı tomografide kullanılan iyonlaştırıcı radyasyonu içermez. Görüntüleme için düşük güçlü yakın kızılötesi ışık kullanır ve standart uygulamada göze iğne ya da başka bir araçla girilmez. Test gerektiğinde farklı tarihlerde tekrarlanabilir. Tekrar sıklığı, hastalığın türüne, tedavi planına ve önceki bulgulara göre belirlenir.
Göz bebeğini büyüten damla kullanılmadığında OCT'nin bilinen ciddi bir yan etkisi bulunmaz. Damla gerekiyorsa geçici bulanıklık, ışık hassasiyeti ve nadiren göz içi basıncıyla ilgili sorunlar gelişebilir. Gebelik, ilaç alerjisi, dar açı şüphesi veya başka özel durumlar varsa damla öncesinde sağlık ekibine bilgi verilmelidir. Testin ve damlanın uygunluğu kişisel durum dikkate alınarak değerlendirilir.
OCT ile Göz Ultrasonu Arasındaki Fark Nedir?
OCT ışık, göz ultrasonu ise ses dalgaları kullanır. OCT retina katmanları ve görme siniri çevresinde daha ince yapısal ayrıntılar sağlayabilir. Buna karşılık ışığın geçemediği yoğun katarakt veya göz içi kanama gibi durumlarda ultrason gözün arka bölümünü değerlendirmek için kullanılabilir. İki yöntem birbirinin doğrudan alternatifi değildir ve farklı klinik sorulara yanıt verir.
Fundus fotoğrafı retinanın yüzey görünümünü, OCT ise seçilen bölgenin kesitsel yapısını gösterir. Floresan anjiyografi damar dolaşımını ve boya sızıntısını dinamik olarak değerlendirebilirken OCTA boya kullanmadan akım haritası oluşturur. Bazı hastalarda bu yöntemlerden birden fazlasına ihtiyaç duyulabilir. İnceleme planı, göz muayenesinde saptanan bulgulara göre oluşturulur.
